H αντρική φοβία της ντροπής: Αντρική εικόνα, αντρικές δυσκολίες και αντρική θεραπεία.

Ακολουθεί μια αναδιατυπωμένη περίληψη ενός πολύ εύστοχου άρθρου του Psychotherapy Networker σχετικά με τους μηχανισμούς ταυτότητας/προβολής του ανδρισμού αλλά και τον δυσκολιών που προκαλεί στη λήψη βοήθειας αλλά και τους ιδιαίτερους χειρισμούς που απαιτούνται στη θεραπεία με άντρες. Το άρθρο αυτό νομίζω πως περιγράφει με πολύ μεγάλη επιτυχία την κατασκευή της ανδρικής αυτοεικόνας, τη μετάφραση των συναισθηματικών αντιδράσεων του άντρα, της επιρροής του κοινωνικά αναμενόμενου αλλά και των δυσκολιών που προκαλούνται μέσα από αυτούς τους μηχανισμούς σε έναν θεωρητικά ανδροκρατούμενο κόσμο. Αυτό το άρθρο δεν είναι ούτε μόνο για άντρες, ούτε για γυναίκες ούτε για θεραπευτές. Το άρθρο του David Wexler παρουσιάζει αρχικά τις δύο κεντρικές έννοιες που χαρακτηρίζουν το μηχανισμό που καθοδηγεί σε πολλές περιπτώσεις την αντρική συμπεριφορά αλλά και την πηγή των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι άντρες στη λήψη θεραπείας/συμβουλευτικής.

Η φοβία της ντροπής

Ο Wexler αρχικά αναφέρει την περίπτωση ενός πατέρα που συναντά την 11χρονη κόρη του η οποία τον αγκαλιάζει λυπημένη και του λέει ότι της λείπει. Εκείνος στην πραγματικότητα ντρέπεται που η κόρη του είναι λυπημένη και η ντροπή του είναι τόσο μεγάλη που αναζητά ένα λιγότερο επίπονο τρόπο για να φύγει από την ντροπή του. Έτσι αρχίζει να βρίζει τη μητέρα της και πρώην σύζυγό του και το νυν άντρα της θυμωμένος αποφεύγοντας το αίσθημα της ντροπής.

Οι άντρες που έχουν βιώσει τοξικές ποσότητες ντροπής νωρίς στη ζωή τους θα κάνουν οτιδήποτε για να αποφύγουν να ζήσουν αυτή τη ντροπή και πάλι στο μέλλον. Αυτή η ντροπή μπορεί να προέρχεται από οικογενειακές εμπειρίες, εμπειρίες που έχουν από σχέσεις ή από την κοινωνία και το πολιτισμικό πλαίσιο. Ένα ντροπιασμένο παιδί γίνεται ένας υπερευαίσθητος άντρας και οι αισθητήρες του είναι πάντα έτοιμοι να εντοπίσουν την πηγή κάποιας ντροπής. Αυτοί οι μηχανισμοί παρατηρούνται ακόμα πιο έντονα σε άντρες που είναι γενικά απορριπτικοί και αμφισβητούν τους άλλους. Αυτό αποτελεί μια ειρωνεία προσπαθούν να προκαλέσουν στους άλλους αυτό που είναι ο βαθύτερος φόβος τους. Αυτός ο μηχανισμός είναι που ονομάζει ο Wexler "shame-o-phobia" τονίζοντας πως αποτελεί μια σύγχρονη παγκόσμια πανδημία Αυτή η φοβία μη φανούν αδύναμοι ή ακόμα χειρότερα θηλυπρεπείς είναι που οδηγεί τους περισσότερους άντρες να κάνουν τα πάντα για να αποδείξουν τον ανδρισμό τους. Σε μία πρόσφατη έρευνα άντρες χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες και μπήκαν σε παγωμένο νερό. Στην πρώτη μπήκαν άντρες που υποστήριζαν πως το κρύο νερό το αντέχουν περισσότερο οι άντρες λόγω των ανδρικών τους ορμονών, στη δεύτερη μπήκαν άντρες που υποστήριζαν ότι οι γυναίκες αντέχουν περισσότερο στο κρύο λόγω των ορμονών τους για την προστασία των παιδιών και στην τρίτη αυτοί που πίστευαν ότι το φύλο δεν επηρεάζει Όσοι πίστευαν ότι οι άντρες αντέχουν περισσότερο άντεξαν παραπάνω λόγω του φόβου τους ότι ο ανδρισμός τους θα δεχτεί πλήγμα και έτσι "δε θα είναι αρκετά άντρες".

Οι γυναίκες με τη σειρά τους αισθάνονται ντροπή και οι ομοιότητες με πολλές από τις "αντρικές εμπειρίες" είναι αρκετά περισσότερες από ότι οι διαφορές αλλά υπάρχουν κάποιες ριζικές διαφορές που δε θα πρέπει να παραγνωρίζονται από τους θεραπευτές. Οι άνδρες σύμφωνα με την εξελικτική ψυχολογία συνδέονται περισσότερο με την προμήθεια (ο κουβαλητής) και την εκτέλεση (ο κυνηγός) ενώ οι γυναίκες με τάση και τον απολογισμό. Με αυτά τα αρχέγονα κατάλοιπα ο άντρας σήμερα αναζητά την επιτυχία. Χωρίς αυτή δεν είναι αρκετός - ή έτσι νοιώθει.

"Για να μη βιώσει κάποιος ή να περιορίσει το φαινόμενο του φόβου της ντροπής είναι να ρισκάρει να μην είναι "πραγματικά" άντρας παρόλο που είναι". Με αυτή του την παρατήρηση ο Wexler εννοεί να τολμήσει κανείς να μην κάνει το οτιδήποτε για να αποδείξει πως είναι άντρας γιατί αυτό ισχύει και δε χρειάζεται να αποδείξει στον ίδιο ή στους άλλους ότι είναι. Έτσι ο άντρας αποφορτίζεται από τη συναισθηματική φόρτιση που έχουν οι "αποδεικτικές του ανδρισμού του συμπεριφορές" παρόλο που κάποιες από αυτές τις πράξεις μπορεί να παραμείνουν ίδιες.

Ο Σπασμένος Καθρέφτης

Μια μεταφορά από την ατομική ψυχολογία, λέει ο Wexler, η οποία μας βοηθάει στην κατανόηση του φαινομένου του φόβου της ντροπής είναι ο "σπασμένος καθρέφτης". Η ευαισθησία στη ντροπή (να νοιώθουμε ανεπαρκείς, ανάξιοι, άχρηστοι, ασήμαντοι ή ανίκανοι να αγαπηθούν) συχνά κυβερνάται από τα αντικείμενα που θεωρούμε ότι καθρεφτίζουν τους εαυτούς μας στη ζωή. Αυτό λειτουργεί κάπως έτσι: Η αντίδραση των άλλων λειτουργεί σαν καθρέφτης δημιουργώντας μια εικόνα που κυβερνά την αίσθηση που έχουμε για το ποιοι είμαστε. Η ευαισθησία στο καθρέφτισμα αυτού του είδους και ο σπασμένος καθρέφτης δεν είναι αποκλειστικά αντρικό ζήτημα αλλά για τους άντρες αυτό το καθρέφτισμα είναι πιο σημαντικό γιατί καθορίζει την εικόνα που έχουν για το πόσο αποδίδουν άρα και το πόσο αξίζουν. Όταν η εικόνα του καθρέφτη είναι αρνητική (ή λαμβάνεται ως αρνητική) η "αντανάκλαση" μπορεί να προκαλέσει ναρκισσιστικό πλήγμα σε έναν άντρα και να αποτελέσει επίσης ένα χτύπημα στην αίσθηση που έχει για το πόσο επαρκής είναι. Και δεν υπάρχει σημαντικότερος καθρέφτης για έναν άντρα από αυτόν της ερωτικής του συντρόφου (ή του εάν η σχέση είναι ομοφυλοφιλική). Εάν η σύντροφος δεν είναι ικανοποιημένη, εκείνος έχει αποτύχει. Ακόμα και εάν εκείνη κάνει μια κανονική, μη-κακοποιητική κριτική εκείνος ενδέχεται να λάβει το μήνυμα "απέτυχες να με κάνεις χαρούμενη".