greekmentalhealth.blogspot.com

H αντρική φοβία της ντροπής: Αντρική εικόνα, αντρικές δυσκολίες και αντρική θεραπεία.

2010-08-17T16:18:00.012+03:00

Ακολουθεί μια αναδιατυπωμένη περίληψη ενός πολύ εύστοχου άρθρου του Psychotherapy Networker σχετικά με τους μηχανισμούς ταυτότητας/προβολής του ανδρισμού αλλά και τον δυσκολιών που προκαλεί στη λήψη βοήθειας αλλά και τους ιδιαίτερους χειρισμούς που απαιτούνται στη θεραπεία με άντρες. Το άρθρο αυτό νομίζω πως περιγράφει με πολύ μεγάλη επιτυχία την κατασκευή της ανδρικής αυτοεικόνας, τη μετάφραση των συναισθηματικών αντιδράσεων του άντρα, της επιρροής του κοινωνικά αναμενόμενου αλλά και των δυσκολιών που προκαλούνται μέσα από αυτούς τους μηχανισμούς σε έναν θεωρητικά ανδροκρατούμενο κόσμο. Αυτό το άρθρο δεν είναι ούτε μόνο για άντρες, ούτε για γυναίκες ούτε για θεραπευτές. Το άρθρο του David Wexler παρουσιάζει αρχικά τις δύο κεντρικές έννοιες που χαρακτηρίζουν το μηχανισμό που καθοδηγεί σε πολλές περιπτώσεις την αντρική συμπεριφορά αλλά και την πηγή των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι άντρες στη λήψη θεραπείας/συμβουλευτικής.

Η φοβία της ντροπής

Ο Wexler αρχικά αναφέρει την περίπτωση ενός πατέρα που συναντά την 11χρονη κόρη του η οποία τον αγκαλιάζει λυπημένη και του λέει ότι της λείπει. Εκείνος στην πραγματικότητα ντρέπεται που η κόρη του είναι λυπημένη και η ντροπή του είναι τόσο μεγάλη που αναζητά ένα λιγότερο επίπονο τρόπο για να φύγει από την ντροπή του. Έτσι αρχίζει να βρίζει τη μητέρα της και πρώην σύζυγό του και το νυν άντρα της θυμωμένος αποφεύγοντας το αίσθημα της ντροπής.

Οι άντρες που έχουν βιώσει τοξικές ποσότητες ντροπής νωρίς στη ζωή τους θα κάνουν οτιδήποτε για να αποφύγουν να ζήσουν αυτή τη ντροπή και πάλι στο μέλλον. Αυτή η ντροπή μπορεί να προέρχεται από οικογενειακές εμπειρίες, εμπειρίες που έχουν από σχέσεις ή από την κοινωνία και το πολιτισμικό πλαίσιο. Ένα ντροπιασμένο παιδί γίνεται ένας υπερευαίσθητος άντρας και οι αισθητήρες του είναι πάντα έτοιμοι να εντοπίσουν την πηγή κάποιας ντροπής. Αυτοί οι μηχανισμοί παρατηρούνται ακόμα πιο έντονα σε άντρες που είναι γενικά απορριπτικοί και αμφισβητούν τους άλλους. Αυτό αποτελεί μια ειρωνεία προσπαθούν να προκαλέσουν στους άλλους αυτό που είναι ο βαθύτερος φόβος τους. Αυτός ο μηχανισμός είναι που ονομάζει ο Wexler "shame-o-phobia" τονίζοντας πως αποτελεί μια σύγχρονη παγκόσμια πανδημία Αυτή η φοβία μη φανούν αδύναμοι ή ακόμα χειρότερα θηλυπρεπείς είναι που οδηγεί τους περισσότερους άντρες να κάνουν τα πάντα για να αποδείξουν τον ανδρισμό τους. Σε μία πρόσφατη έρευνα άντρες χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες και μπήκαν σε παγωμένο νερό. Στην πρώτη μπήκαν άντρες που υποστήριζαν πως το κρύο νερό το αντέχουν περισσότερο οι άντρες λόγω των ανδρικών τους ορμονών, στη δεύτερη μπήκαν άντρες που υποστήριζαν ότι οι γυναίκες αντέχουν περισσότερο στο κρύο λόγω των ορμονών τους για την προστασία των παιδιών και στην τρίτη αυτοί που πίστευαν ότι το φύλο δεν επηρεάζει Όσοι πίστευαν ότι οι άντρες αντέχουν περισσότερο άντεξαν παραπάνω λόγω του φόβου τους ότι ο ανδρισμός τους θα δεχτεί πλήγμα και έτσι "δε θα είναι αρκετά άντρες".

Οι γυναίκες με τη σειρά τους αισθάνονται ντροπή και οι ομοιότητες με πολλές από τις "αντρικές εμπειρίες" είναι αρκετά περισσότερες από ότι οι διαφορές αλλά υπάρχουν κάποιες ριζικές διαφορές που δε θα πρέπει να παραγνωρίζονται από τους θεραπευτές. Οι άνδρες σύμφωνα με την εξελικτική ψυχολογία συνδέονται περισσότερο με την προμήθεια (ο κουβαλητής) και την εκτέλεση (ο κυνηγός) ενώ οι γυναίκες με τάση και τον απολογισμό. Με αυτά τα αρχέγονα κατάλοιπα ο άντρας σήμερα αναζητά την επιτυχία. Χωρίς αυτή δεν είναι αρκετός - ή έτσι νοιώθει.

"Για να μη βιώσει κάποιος ή να περιορίσει το φαινόμενο του φόβου της ντροπής είναι να ρισκάρει να μην είναι "πραγματικά" άντρας παρόλο που είναι". Με αυτή του την παρατήρηση ο Wexler εννοεί να τολμήσει κανείς να μην κάνει το οτιδήποτε για να αποδείξει πως είναι άντρας γιατί αυτό ισχύει και δε χρειάζεται να αποδείξει στον ίδιο ή στους άλλους ότι είναι. Έτσι ο άντρας αποφορτίζεται από τη συναισθηματική φόρτιση που έχουν οι "αποδεικτικές του ανδρισμού του συμπεριφορές" παρόλο που κάποιες από αυτές τις πράξεις μπορεί να παραμείνουν ίδιες.

Ο Σπασμένος Καθρέφτης

Μια μεταφορά από την ατομική ψυχολογία, λέει ο Wexler, η οποία μας βοηθάει στην κατανόηση του φαινομένου του φόβου της ντροπής είναι ο "σπασμένος καθρέφτης". Η ευαισθησία στη ντροπή (να νοιώθουμε ανεπαρκείς, ανάξιοι, άχρηστοι, ασήμαντοι ή ανίκανοι να αγαπηθούν) συχνά κυβερνάται από τα αντικείμενα που θεωρούμε ότι καθρεφτίζουν τους εαυτούς μας στη ζωή. Αυτό λειτουργεί κάπως έτσι: Η αντίδραση των άλλων λειτουργεί σαν καθρέφτης δημιουργώντας μια εικόνα που κυβερνά την αίσθηση που έχουμε για το ποιοι είμαστε. Η ευαισθησία στο καθρέφτισμα αυτού του είδους και ο σπασμένος καθρέφτης δεν είναι αποκλειστικά αντρικό ζήτημα αλλά για τους άντρες αυτό το καθρέφτισμα είναι πιο σημαντικό γιατί καθορίζει την εικόνα που έχουν για το πόσο αποδίδουν άρα και το πόσο αξίζουν. Όταν η εικόνα του καθρέφτη είναι αρνητική (ή λαμβάνεται ως αρνητική) η "αντανάκλαση" μπορεί να προκαλέσει ναρκισσιστικό πλήγμα σε έναν άντρα και να αποτελέσει επίσης ένα χτύπημα στην αίσθηση που έχει για το πόσο επαρκής είναι. Και δεν υπάρχει σημαντικότερος καθρέφτης για έναν άντρα από αυτόν της ερωτικής του συντρόφου (ή του εάν η σχέση είναι ομοφυλοφιλική). Εάν η σύντροφος δεν είναι ικανοποιημένη, εκείνος έχει αποτύχει. Ακόμα και εάν εκείνη κάνει μια κανονική, μη-κακοποιητική κριτική εκείνος ενδέχεται να λάβει το μήνυμα "απέτυχες να με κάνεις χαρούμενη".

Εκτός νόμου η ψυχολογική κακοποίηση στα ζευγάρια.

2010-08-17T14:32:00.002+03:00

Αυτό είναι το πρώτο άρθρο μετά τις διακοπές του καλοκαιριού.

Στη Γαλλία εκτός νόμου έχει τεθεί η ψυχολογική βία στα ζευγάρια.Σύμφωνα με το νόμο επαναλαμβανόμενες ενέργειες ή λέξεις που θα μπορούσαν να “προκαλέσουν ζημιά στις συνθήκες ζωής του θύματος, να παραβιάσουν τα δικαιώματά του, την αξιοπρέπειά του ή την ψυχική του υγεία” τιμωρούνται με εώς και 3 χρόνια φυλάκιση και πρόστιμο ως και $150.000. Όσοι με απόφαση του δικαστηρίου διατάσσονται να μένουν μακριά από τους πρώην συντρόφους τους υποχρεώνονται να φορούν συσκευές ηλεκτρονικής ανίχνευσης. Ο νόμος που υποστηρίζεται και από συντηρητικούς και από φιλελεύθερους ψηφίστηκε στη Γαλλία αυτό το καλοκαίρι. Σκέψεις υπάρχουν για την εφαρμογή του νόμου και στις Η.Π.Α. Σύμφωνα με τον Αμερικανό ειδικό για θέματα ψυχολογικής κακοποίησης Steven Stosny και στις Η.Π.Α θα πρέπει να ισχύσει ένας ανάλογος νόμος καθώς η ψυχολογική βία μπορεί να έχει σοβαρότερες και πιο μακροχρόνιες συνέπειες από τη σωματική καθώς μειώνει την αίσθηση ελέγχου του ατόμου ενώ ταυτόχρονα προκαλεί μια συνεχώς αυξανόμενη μείωση στην αυτοεκτίμηση Ωστόσο πρόβλημα αποτελούσε για καιρό ο ορισμός του τι είναι ψυχολογική βία. Σύμφωνα με τη γαλλική νομοθεσία στην ψυχολογική κακοποίηση συμπεριλαμβάνεται επιθετικό mail, κείμενο ή μήνυμα φωνής. Ωστόσο σύμφωνα με ψυχοθεραπευτές και ειδικούς της ψυχολογικής κακοποίησης ψυχολογική κακοποίηση μπορεί να είναι οτιδήποτε λαμβάνεται από το θύμα ως κακοποιητικό όμως κάτι τέτοιο δεν ευσταθεί νομοθετικά. Ωστόσο στην Ελλάδα τα πράγματα είναι εντελώς διαφορετικά καθώς μόνο ώριμες δεν φαίνεται να είναι οι συνθήκες για μία τέτοια εξέλιξη καθώς μόλις τα τελευταία χρόνια άρχισε η σοβαρότερη αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας και μάλιστα με ελλειπή εφαρμογή. Τι γίνεται όμως όταν η κακοποίηση προέρχεται και από τις δύο πλευρές; Ένας άλλος προβληματισμός είναι ότι πέραν του θετικού που είναι η προστασία του ατόμου ίσως γίνεται πιο εύκολη η δικαστικοποίηση της συζυγικής σχέσης γεγονός που περιορίζει την ανθεκτικότητά της. Ο χρόνος μένει για να φανούν οι αλλαγές που θα φέρει ο νέος νόμος στη γαλλική οικογένεια μακροπρόθεσμα.

Psychotherapy Networker (May/June, 2010)

Άρθρο 9: Πένθος

2010-07-05T05:08:00.003+03:00

Με αυτό το άρθρο κλείνουμε σε πρώτη φάση μια σειρά που αφορούσε τις διαταραχές της διάθεσης (κατάθλιψη, διπολική διαταραχή) αλλά και παραπλήσια θέματα (αυτοκτονικότητα, πένθος). Θα επανέλθουμε ωστόσο στο μέλλον μέσω άρθρων που αφορούν επιμέρους ζητήματα.

Σε αυτό το άρθρο θα ασχοληθούμε όσο πιο επιγραμματικά γίνεται με τη διαδικασία του πένθους, τις δυσκολίες, την πιθανή επιπλοκή του πένθους, τις στρατηγικές αλλά και τις μεθόδους με τις οποίες οι οικογενειακοί θεραπευτές συνήθως επιλέγουν να αντιμετωπίσουν ζητήματα πένθους.

Τι είναι πένθος;

Πένθος είναι η στρεσογόνος συναισθηματική, γνωστική, συμπεριφορική και αρκετές φορές σωματική αντίδραση στην απώλεια. Είναι μια φυσιολογική διαδικασία η οποία ορισμένες φορές μπορεί να έχει "επιπλοκές" και να συνδέσει το άτομο με την "ψυχοπαθολογία". Για τις επιπλοκές και για τις διαδικασίες του πένθους θα μιλήσουμε παρακάτω.

Ποια είναι η αναμενόμενη λειτουργία του πένθους;

Για τη λειτουργία του πένθους έχει γίνει εκτενής αναφορά στη βιβλιογραφία. Εδώ θα αναφέρουμε συνοπτικά ορισμένες από τις επικρατούσες αλλά και τις πιο πρόσφατες θεωρίες και έρευνες σχετικά με το πένθος.

Το μοντέλο Kübler-Ross

Το μοντέλο Kubler- Ross αποτελεί την πλέον γνωστή στο ευρύ κοινό θεωρία για τη διαδικασία του πένθους, περισσότερο γνωστό ως "μοντέλο των πέντε σταδίων". Το μοντέλο διατυπώθηκε για πρώτη φορά από την ελβετοαμερικανίδα Elisabeth Kubler- Ross στο βιβλίο της "Στο θάνατο και τη θνησιμότητα" το 1969. Σύμφωνα με το μοντέλο της υπάρχουν 5 στάδια στη διαδικασία του πένθους τα οποία περιγράφονται με τον εξής τρόπο:

1) Άρνηση - Περιγράφεται από αντιδράσεις όπως "Είμαι καλά" , "Αυτό δεν μπορεί να συμβαίνει σε εμένα" και ουσιαστικά αποτελεί "άμυνα" απέναντι στο τραυματικό γεγονός, ενώ στο στάδιο αυτό υπάρχει έντονη προσοχή σε άτομα και καταστάσεις που θα μείνουν πίσω μετά το θάνατο.

2) Θυμός - Περιγράφεται συχνά από αντιδράσεις όπως " Γιατί να συμβεί αυτό σε εμένα; Δεν είναι δίκαιο". Στο στάδιο αυτό το άτομο συνειδητοποιεί πως δεν μπορεί πλέον να αρνείται το τραυματικό γεγονός και λόγω του θυμού είναι πολύ δύσκολο να φροντίσει να κάνει κάτι για απωθημένα συναισθήματα οργής και φθόνου. Οποιοσδήποτε άνθρωπος συμβολίζει ζωή και ενέργεια γίνεται αντικείμενο δυσαρέσκειας και ζήλιας

3) Διαπραγμάτευση - Περιγράφεται συχνά από εκφράσεις " Ας δω τα παιδιά μου να αποφοιτούν και ας πεθάνω μετά" ή "όσο ζήσω θέλω να τα αλλάξω ή να τα κάνω όλα". Άλλες φορές οι φίλοι ή συγγενείς του εκλιπόντος λένε "μπορεί να έφυγε αλλά θα κάνω το όνειρό του πραγματικότητα" ή πηγαίνω εκεί που πήγαινε ή κάνω αυτό που έκανε κ.λ.π. δηλαδή προσπαθούν να διατηρήσουν ένα κομμάτι του νεκρού ζωντανό συχνά αλλάζοντας στάση ζωής (lifestyle)

4) Κατάθλιψη - Περιγράφεται συχνά από εκφράσεις " Είμαι τόσο θλιμμένος, δε με ενδιαφέρει τίποτα", "μου λείπει ο αγαπημένος μου άνθρωπος γιατί να συνεχίσω;" Το άτομο συχνά αποφεύγει επισκέψεις και θέλει να μείνει μόνο του για να θρηνήσει. Στη φάση αυτή είναι σημαντικό να μην παρεμποδίζεται η διαδικασία και να εμποδίζεται το άτομο να θρηνήσει με προσπάθειες του περίγυρου για να "ανέβει" συναισθηματικά γιατί είναι κρίσιμο σημείο για την αποδοχή.

5) Αποδοχή - Στο στάδιο αυτό το άτομο είναι έτοιμο να αντιμετωπίσει την κατάσταση και να παλέψει με την απώλεια. Περιγράφεται καλύτερα από τις εκφράσεις. "Είμαι καλά", "Θα το παλέψω".

Αν και η παραπάνω αναφορά γίνεται προσανατολισμένη κυρίως σε συγγενείς και τον περίγυρο του νεκρού σε περιπτώσεις ανίατης ασθένειας απαντώνται ανάλογες αντιδράσεις από το ίδιο το άτομο που νοσεί ενώ για τους άλλους η διαδικασία έχει ως ένα βαθμό ξεκινήσει πριν το θάνατό του. Επίσης η παραπάνω διαδικασίες περιγράφουν και άλλων ειδών απώλειες π.χ. διαζύγιο.

Σύμφωνα με τη διατύπωση της Kubler- Ross τα στάδια δεν εμφανίζονται πάντα με την παραπάνω σειρά και δεν εμφανίζονται όλα σε όλους αν και δύο τουλάχιστον από αυτά εμφανίζονται σε όλους. Συχνά απαντώνται φαινόμενα "roller coaster" με επιστροφή σε στάδια που έχουν ξαναεμφανιστεί.

Ωστόσο τα τελευταία 10 χρόνια το μοντέλο αυτό δέχεται κριτική από την επιστημονική κοινότητα. Ενδεικτικά αναφέρεται η κριτική του καθηγητή κλινικής ψυχολογίας G. Bonnano του πανεπιστημίου της Columbia που στο βιβλίο του "The Other Side of Sadness: What the New Science of Bereavement Tells Us About Life After a Loss," αναφέρεται σε πλήθος ερευνών στις Η.Π.Α. και άλλα σε άτομα με διαφορετικές πολιτισμικές ταυτότητες όπου έχουν παρατηρηθεί διαφοροποιήσεις σε σχέση με το μοντέλο Kubler- Ross. Ανάλογες παρατηρήσεις έχουν γίνει και σε σχετικές έρευνες του πανεπιστημίου του Yale.

H ποικιλία των αντιδράσεων στο πένθος (G. Bonnano, 2001)

Σύμφωνα με τον Bonnano συχνά απαντώνται "μη-φυσιολογικές" αντιδράσεις στο πένθος. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις τα χαρακτηριστικά που εμφανίζονται περιγράφονται καλύτερα με διαγνώσεις του DSM όπως του μείζονος καταθλιπτικού επεισοδίου ενώ ακόμα συχνότερα απαντώνται διαδικασίες συγκεκαλυμμένου ή ανεβλημένου πένθους οι οποίες αντιμετωπίζονται ως μη-λειτουργικές (αναφέρεται ως παθολογικές) μορφές πένθους. Οι περισσότεροι άνθρωποι παρατηρήθηκε από φαινομενολογικές και άλλες κυρίως ποιοτικές αλλά και ποσοτικές έρευνες πως αντιμετώπιζαν δυσκολίες σε σχέση με τη διαδικασία του πένθους κατά τον πρώτο χρόνο μετά την απώλεια ενώ σε λιγότερες περιπτώσεις η δυσκολία αυτή έπαιρνε τη μορφή χρονιότητας και διαρκούσε για περισσότερο και στις περιπτώσεις αυτές σύμφωνα με το άρθρο η διαδικασία θα πρέπει να αντιμετωπίζεται πλέον σύμφωνα με τις διαγνωστικές κατηγορίες του DSM. Γενικά συχνές δυσλειτουργικές μορφές πένθους ή αντίδρασης στην απώλεια θεωρούνται οι εξής: το χρόνιο πένθος, το συγκεκαλυμμένο πένθος, το καθυστερημένο πένθος, η απουσία πένθους, το παρεμποδισμένο πένθος κ.α.

Tο πένθος σε περιπτώσεις καρκίνου (Gert Inger Ringdal et.al., 2001)

Τα συμπεράσματα αυτής της έρευνας αναφέρονται καθώς η διαδικασία του πένθους σε περιπτώσεις ανίατης νόσου εμφανίζει διαφοροποιήσεις σε σχέση με περιπτώσεις ξαφνικού θανάτου (πχ ανακοπή, άμεσος θάνατος από ατύχημα κ.λ.π.). Αφορά παράγοντες που καθορίζουν τη διαδικασία του πένθους σε συγγενείς ατόμων που νοσούν από καρκίνο. Σύμφωνα λοιπόν με αυτή το πένθος είναι εντονότερο σε γυναίκες σε ότι αφορά το φύλο, σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας σε ότι αφορά την ηλικία και σε περιπτώσεις απώλειας τέκνου σε σχέση με τον οικογενειακό ρόλο. Σύμφωνα με την έρευνα άλλοι παράγοντες όπως ο τόπος θανάτου, το αν μένουν τα παιδιά στο σπίτι και η ανεργία δε φάνηκε να παίζουν κάποιο ρόλο στην ένταση του πένθους. Δυστυχώς αν και αναζητήθηκαν εξειδικευμένες έρευνες για τις πρώτες αιτίες θανάτου στο δυτικό κόσμο (καρδιακές νόσοι, ατυχήματα κ.α.) δεν ήταν δυνατή η εύρεσή τους την παρούσα χρονική στιγμή. Ιδιαιτερότητες εμφανίζονται και στο πένθος που σχετίζεται με χρήση ουσιών και αυτοκτονία (βλ. σχετικό άρθρο Νο 7)

Πένθος και μνήμη (Gerd Inger Ringdal et.al.,2001)

Σε μία άλλη έρευνα του Gerd Inger Ringdal (2001) φάνηκε πως οι άνθρωποι με ολοκληρωμένη τη διαδικασία του πένθους ανακαλούν περισσότερο αυτοβιογραφικές μνήμες σχετικές με την απώλεια σε σχέση με όσους βρίσκονται ακόμα σε πένθος ωστόσο οι μνήμες αυτές είναι περισσότερο εξασθενημένες και αυτοκατασκευασμένες σε δεύτερο χρόνο δηλαδή κατά την πάροδο του χρόνου μετά το βίωμα της απώλειας. Τέλος άνθρωποι με ολοκληρωμένο πένθος έχουν μεγαλύτερη εγκαθίδρυση στόχων που πηγάζουν από την απώλεια σε σχέση με τους πρώτους.

Πρόσθετες πληροφορίες για πένθος ενηλίκων

Από διαχρονικές έρευνες έχει φανεί πως το πένθος διαρκεί περισσότερο σε χήρους (σε ότι αφορά την απώλεια συντρόφου) (2-3 χρόνια) ενώ είναι μια διαδικασία πολύ πιο ανολοκλήρωτη από ότι συνήθως εκτιμάται από τους ειδικούς ψυχικής υγείας. Οι άντρες ενδέχεται να παρουσιάζουν μεγαλύτερες δυσκολίες με το πένθος λόγω της περιορισμένης συναισθηματικής έκφρασης που επιτάσσουν οι κοινωνικές κατασκευές και για αυτό εμφανίζουν συχνά μεγαλύτερο διάστημα πένθους σε σχέση με τις γυναίκες που έχουν πιο έντονες αντιδράσεις.

Η συστημική οπτική για το πένθος και η αντιμετώπιση στο πλαίσιο της οικογενειακής θεραπείας και συμβουλευτικής.

Είναι περιττό νομίζω στο σημείο αυτό να αναφέρουμε πως σε περιπτώσεις αρνητικής έκβασης του πένθους και ανάπτυξης έντονης συμπτωματολογίας που φέρνει το άτομο αντιμέτωπο με τη δυσκλειτουργία η φαρμακοθεραπεία είναι πιθανό να ενδείκνυται για τον περιορισμό των συμπτωμάτων ώστε να καταστήσει το άτομο ικανό να διαχειρηστεί τη δυσκολία του μέσω της ψυχοθεραπείας.

Η συστημική προσέγγιση εστιάζει στην ατομικότητα του πένθους λαμβάνοντας υπόψιν το οικογενειακό πλαίσιο και τις αντιδράσεις του στο εδώ και τώρα. Αναγνωρίζει ότι αλλαγές στις οικογενειακές σχέσεις δημιουργούν κρίση στην συγκατασκευή του εαυτού.

Συχνά για τον/την σύντροφο του εκλειπόντος ενδείκνυται η θεραπεία ζεύγους (με αναπαράσταση του νεκρού συντρόφου). Σε ότι αφορά τα παιδιά κρίσιμα χαρακτηριστικά είναι το στάδιο ανάπτυξης του παιδιού, οι οικογενειακές σχέσεις, η κουλτούρα, η θέση και η σειρά γέννησης του παιδιού, η ικανότητα της οικογένειας να επανακτήσει ισορροπία χωρίς να εμποδίζει την εξέλιξη του παιδιού. Επίσης παρατηρούνται διαφορές και πρέπει να λαμβάνονται υπόψιν τα γνωστικά χαρακτηριστικά του εξελικτικού σταδίου, η αντοχή αυτών που φροντίζουν στις εκδηλώσεις πένθους του, οι ανάγκες του, οι προβολές και οι συχνά διαστρευλωμένες οδηγίες των ενηλίκων στους οποίους στηρίζεται. Οι τελευταίες παρατηρήσεις που αφορούν το παιδί δεν αναφέρονται μόνο στην οικογενειακή θεραπεία.

Σύμφωνα με τη συστημική θεωρία μια οικογένεια δεν αποτελείται μόνο από άτομα αλλά και από σχέσεις μεταξύ των ατόμων. Όλα μαζί συνθέτουν την οργάνωση του οικογενειακού συστήματος. Η αίσθηση συνοχής και σταθερότητας είναι απαραίτητη για την προσαρμογή των οικογενειών σε αλλαγές.

Παρακάτω αναφέρονται κεντρικά χαρακτηριστικά για τις διάφορες προσεγγίσεις της οικογενειακής θεραπείας σε σχέση με το πένθος:

Στρατηγική- Συστημική Προσέγγιση: Έμφαση στην συγκατασκευή κοινής πραγματικότητας

Τα συμπτώματα αποτελούν προσπάθεια για προσαρμογή και σταθερότητα.

Διαγενεαλογική Προσέγγιση: Έμφαση στην οικογενειακή ιστορία και πώς εμπλέκεται στο εδώ-και-τώρα των οικογενειακών σχέσεων.

Δομική Προσέγγιση: Επικεντρώνεται σε μοτίβα οργάνωσης που χαρακτηρίζουν λειτουργικές οικογένειες αλλά λείπουν από διαταραγμένες οικογένειες.Ιεραρχική οργάνωση

Ξεκάθαρα όρια μεταξύ υποσυστημάτων. Καθαρότητα στους ρόλους.

Εύκαμπτη επικοινωνία μεταξύ υποσυστημάτων.

Η απώλεια είναι μια από τις δυσκολότερες καταστάσεις που μπορεί να αντιμετωπίσει ένας άνθρωπος και αποτελεί ένα ιδιαίτερα στρεσογόνο παράγοντα συχνά για ένα αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα ενώ ορισμένες φορές οδηγεί στην ανάπτυξη χρόνιων συμπτωμάτων. Αποτελεί όμως αρκετές φορές και μια ευκαιρία για να συνδεθεί το άτομο και η οικογένεια με την ψυχοθεραπεία αντλώντας ανακούφιση, αυτογνωσία για τη ζωή του ατόμου και της οικογένειας, αναπλαισίωση της ζωής μετά την απώλεια, βαθιά κατανόηση των δυναμικών που αναπτύσονται, βαθύτερη γνώση των οικογενειακών δυναμικών πριν την απώλεια, αλλαγή και προοπτική. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως το πένθος είναι ένα "διάλειμα" ανάμεσα στο πριν και το μετά και η βαθύτερη κατανόηση και των δύο είναι αναπόσπαστο κομμάτι της εξέλιξής μας. Η σημαντικότερη όμως συνεισφορά της ψυχοθεραπείας στο ζήτημα της απώλειας είναι η ενθάρυνση της έκφρασης των συναισθημάτων, η αποδοχή και η παροχή ενός ασφαλούς τόπου και χρόνου για όλα τα παραπάνω.

Το ίδιο ισχύει και για τους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν τον ενδεχόμενα επερχόμενο θάνατο. Η "ασθένεια" δεν αποτελεί μια σωματική κατάσταση. Τις περισσότερες φορές η ανάπτυξή της αλλά και η αντιμετώπισή της βασίζονται τόσο σε βιολογικούς (π.χ. έκθεση σε καρκινογόνες ουσίες, διατροφή, γονίδια) όσο και σε ψυχοκοινωνικούς παράγοντες (π.χ. διαχείρηση στρες, δομή προσωπικότητας, αντιλήψεις για το ιδανικό, τη ζωή και το θάνατο, αντιλήψεις για την έκφραση συναισθημάτων, οικογενειακές αξίες και προσδοκίες κ.α.). Ο φόβος για το θάνατο θεωρείται από πολλούς η πρωταρχική εσωτερικευμένη πηγή τόσο του φόβου όσο και του άγχους. Συνεπώς η επιστημονική ψυχοθεραπευτική αντιμετώπισή του θα πρέπει να είναι κομμάτι της γενικότερης περίθαλψης του ατόμου και της οικογένειάς του.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Freed PJ, Yanagihara TK, Hirsch J, Mann JJ. (2009). Neural mechanisms of grief regulation. Biol Psychiatry. 66(1):33-40. PMID 19249748
Clinical Psychology Review, Volume 21, Issue 5, July 2001, The varieties of grief experience Pages 705-734
George A. Bonanno, Stacey Kaltman
Journal of Pain and Symptom Management, Volume 22, Issue 6, December 2001, Factors Affecting Grief Reactions in Close Family Members to Individuals Who Have Died of CancerPages 1016-1026
Journal of Pain and Symptom Management, Volume 24, Issue 1, July 2002, Family Satisfaction with End-of-Life Care for Cancer Patients in a Cluster Randomized Trial, Pages 53-63
Clinical Psychology Review, Volume 21, Issue 5, July 2001, The varieties of grief experience Pages 705-734, George A. Bonanno, Stacey Kaltman

Άρθρο 8: Διπολική διαταραχή

2010-06-24T02:04:00.024+03:00

Φώτο: Ο διάσημος πίνακας του Vincent Van Gogh (1853-1890) "Η Έναστρη Νύχτα" (The Starry night). Ο Van Gogh έπασχε από διπολική διαταραχή. Πιστεύεται ότι οι χαρακτηριστικοί κυματισμοί που εμφανίζονται στον πίνακα αντιπροσωπεύουν τα συμπτώματα της διαταραχής και την εναλλαγή ή τη συνύπαρξη μανίας και κατάθλιψης.

"Ψυχή που τραμπαλίζεται όπως ένα καράβι, που μιά βυθίζεται στα φουρτουνισμένα κύματα και μια προβάλει στην επιφάνεια προκλητικά και αυθάδικα" (Α. Πλεύρη, 2008)

"Διάσημοι" και διπολική διαταραχή:

Ludwig Von Beethoven,Tim Burton, Francis Ford Copolla, Jimi Hendrix, Janis Joplin

Sylvia PlathWinston Churchill,Johann Goethe,Graham Green,Sting, Victor Hugo

Πλάτωνας (σύμφωνα με περιγραφές του Αριστοτέλη), Abraham Lincoln

Merilin Monroe, Isaac Newton, Άγιος Ιωάννης (σύμφωνα με αναφορές)

Kurt Cobain (Nirvana), Mel Gibson (ηθοποιός)

Ozzy Osbourne (Black Sabbath)

Edgar Alan Poe

Jean Claude Van Damme

Virginia Woolf

Herman Hesse

Axl Rose (Guns N Roses)

Ben Stiller

Jim Carrey

Robin Williams

Sinnead O' Connor

κ.α.

Παρακάτω θα γίνει μια περιγραφή της διπολικής διαταραχής. Σε αυτό το άρθρο προτίμησα να μη χρησιμοποιήσω για να την ορίσω τα διαγνωστικά κριτήρια αλλά να επιχειρήσω ένα πιο περιγραφικό τρόπο θέλοντας να αποφύγω την όποια τυποποίηση και ψυχρότητα μεταδίδει η απλή αναφορά διαγνωστικών κριτηρίων. Εξάλλου πάντα αναφέρω πως τα διαγνωστικά κριτήρια ούτε ευαγγέλιο είναι, ούτε παρατίθενται για αυτοδιάγνωση μια και δεν είναι το ακλόνητο κριτήριο για μία διάγνωση αλλά ένας "μπούσουλας" για τον ορισμό μιας κατάστασης που περιγράφει μία και μόνο παράμετρο της προσωπικότητας ενός ανθρώπου. Όπως σε όλα τα άρθρα που αναρτώνται περιγράφεται η βάση ενός φαινομένου, μιας διαταραχής ή άλλης κατάστασης. Πίσω από αυτή τη σύντομη περιγραφή υπάρχει ένας τεράστιος όγκος μελετών που αφορούν τόσο του παράγοντες εμφάνισης όσο και τη θεραπεία κάθε διαταραχής ή άλλης κατάστασης.

Τι είναι διπολική διαταραχή;

Η Διπολική διαταραχή (σύγχρονος όρος) ή μανιοκατάθλιψη (παλαιότερος όρος) είναι μια από τις πιο σοβαρές ψυχικές διαταραχές σε ότι αφορά τόσο την καταπόνηση που δέχεται το άτομο στο οποίο εμφανίζονται τα συμπτώματά της όσο και την επικινδυνότητα σε θέματα προσωπικής ασφάλειας κατά κύριο λόγο του ίδιου του ατόμου. Συχνά περιγράφεται ως ένα συναισθηματικό roller coaster.

Κύριο χαρακτηριστικό της διαταραχής είναι η φασικότητα με εναλλαγή από φάσεις κατάθλιψης (low) σε φάσεις μανίας(high). Η κάθε φάση μπορεί να διαρκεί από μερικές ώρες ως και μήνες ενώ συχνά μεσολαβούν διαστήματα χωρίς μανία και κατάθλιψη (νορμοθυμία). Σε σπάνιες περιπτώσεις η μανία και η κατάθλιψη συνυπάρχουν την ίδια χρονική περίοδο ή εναλλάσσονται με τόσο μικρή συχνότητα ώστε να μοιάζει πως συνυπάρχουν. Ορισμένες φορές μπορεί να εμφανιστούν και ψυχωσικά συμπτώματα (απώλεια επαφής με την πραγματικότητα, ψευδαισθήσεις κ.α.) αυτό συμβαίνει συχνότερα στη φάση της μανίας στον τύπο Ι όμως δεν αποτελεί κανόνα.

Βασική πηγή της διαταραχής αποτελεί η συναισθηματική διακύμανση όμως παρασύρει και τις υπόλοιπες λειτουργίες (σκέψη, αντίληψη, σωματικές λειτουργίες).

Στην κατάθλιψη έχουμε αναφερθεί σε προηγούμενο άρθρο. Η μανία είναι ένας όρος που έχει χρησιμοποιηθεί ευρύτατα από Μ.Μ.Ε. μέχρι ανθρώπους του κινηματογράφου με τρόπο εντελώς λανθασμένο. Η μανία δεν εμφανίζεται ποτέ μόνη της (παραμόνο ως φάση της διπολικής διαταραχής). Χαρακτηρίζεται από υπερδιέγερση, συναισθηματική ευφορία, αυξημένη αυτοπεποίθηση, υπερδραστηριότητα, περιορισμό του ύπνου, συμπεριφορές υψηλού ρίσκου (τζόγος, υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, χρήση ουσιών, επικίνδυνη οδήγηση κ.α.). Ωστόσο συχνά η φασικότητα δεν περιλαμβάνει μανία όπως στη διάγνωση τύπου Ι αλλά υπομανία ή υπερθυμία ( διάγνωση τύπου ΙΙ με κυρίαρχα τα καταθλιπτικά συμπτώματα ή κυκλοθυμική διαταραχή). Υπομανία επίσης συχνά εμφανίζουν συγγενείς ατόμων με διπολική διαταραχή και τους προικίζει με δημιουργικότητα και αισιοδοξία. Αν οι άνθρωποι αυτοί έχουν δομημένη προσωπικότητα μπορούν να πετύχουν σε κάθε τομέα και συχνά στις τέχνες. Τα προαναφερθέντα συμπτώματα ή παρόμοια τέλος δε θα πρέπει να εμφανίζονται ως συνέπεια φυσικών αιτίων (π.χ. μετά από κρανιοεγκεφαλική κάκωση ή σωματική ασθένεια) ή χρήση ουσιών ή φαρμάκων. Σε καμία περίπτωση η μανία δεν αφορά μία κατάσταση στην οποία το άτομο κατά κανόνα διαπράττει έγκλημα όπως έχει αφήσει να εννοηθεί μια μεγάλη μερίδα του τύπου ή του κινηματογράφου στο παρελθόν.

Είναι σημαντικό το συναίσθημα και η συμπεριφορά του να εξεταστούν μέσα από τη πάροδο του χρόνου και όχι βάσει απλής παρατήρησης μίας άσχημης περιόδου. Πρόχειρες διαγνωστικές πρακτικές μπορούν εύκολα να οδηγήσουν σε λανθασμένη διάγνωση Σχιζοφρένιας (όταν παρουσιάζονται ψυχωτικά συμπτώματα) ή Κατάθλιψης (όταν παρουσιάζεται κατάθλιψη και δεν εξετάζεται το ιστορικό υπομανίας/μανίας)

Συχνότητα εμφάνισης

Όπως παρατηρείται και σε ορισμένες άλλες διαταραχές η συχνότητα εμφάνισης της διπολικής διαταραχής παρουσιάζει μικρή διακύμανση μεταξύ των διαφόρων χωρών γεγονός που πιθανόν να αναδεικνύει έναν ισχυρό βιολογικό-γεννετικό παράγοντα στην εμφάνισή της αν και σε γενικές γραμμές μπορούμε να πούμε πως εμφανίζεται συχνότερα σε "χώρες του νότου" παρά σε δυτικές χώρες (Δ. Ευρώπη, Καναδάς, Η.Π.Α. Αυστραλία). Το ποσοστό αυτό εντοπίζεται περίπου στο 1% ενώ φτάνει ως το 5% αν συμπεριληφθούν τα κυκλοθυμικά επεισόδια.

"Αίτια"

Όπως αναφέρω και πιο πάνω υπάρχουν έντονες ενδείξεις ότι η διαταραχή έχει κληρονομική-βιογεννετική βάση (τρέχει στις οικογένειες). Δε θα είχε νόημα να αναφερθούμε εκτενώς στο πλήθος ερευνών που εμπλέκουν γονίδια όπως τα P2RX7 και TPH1 κ.α. στην εμφάνιση της διαταραχής.Παρόλα αυτά είναι βέβαιο πως ψυχοκοινωνικοί παράγοντες όπως η δομή της προσωπικότητας του ατόμου (π.χ. αν παρουσιάζει ή όχι μεθοριακά χαρακτηριστικά), πιθανή συνοσηρότητα (π.χ. τοξικοεξάρτηση), παρουσία έντονων στρεσσογόνων παραγόντων, οικογενειακή ιστορία και δομή κ.α. επηρεάζουν καθοριστικά τόσο στην εκδήλωση όσο και στην πορεία της διαταραχής.

Θεραπεία

Ακόμα δεν υπάρχει τρόπος πλήρους θεραπείας. Αυτό δε σημαίνει όμως πως δεν υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι εμφανίζουν πλήρη εξαφάνιση των συμπτωμάτων μετά από αγωγή ή άνθρωποι που εξασφαλίζουν ικανοποιητική λειτουργικότητα εργασιακά και κοινωνικά. Η φαρμακευτική αγωγή περιλαμβάνει συνήθως σταθεροποιητές διάθεσης, αντικαταθλιπτικά κ.α. Ψυχοθεραπευτικά οι παρεμβάσεις έχουν σαν κύριο στόχο την ενημέρωση για τη δομή και τη λειτουργία της διαταραχής, την οργάνωση, αλλά και την έγκαιρη αναγνώριση υποτροπών. Η σταθερότητα και η οργάνωση είναι καθοριστικής σημασίας στόχοι των περεμβάσεων. Από εκεί και πέρα ισχύει ότι και με τους υπόλοιπους ανθρώπους που ζητούν ψυχοθεραπεία.

Αυτοκτονικότητα

Κλείνοντας να αναφέρουμε πως η κακή διάγνωση της διπολικής διαταραχής τύπου ΙΙ η οποία είναι συχνή (γίνεται διάγνωση μείζονος κατάθλιψης) είναι κρίσιμη καθώς η συγκεκριμένη διαγνωστική κατηγορία σχετίζεται άμεσα με επεισόδια αυτοκτονίας και θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερα μεγάλη προσοχή. Η αυτοκτονία σε περιπτώσεις διπολικής τύπου ΙΙ είναι μακράν συχνότερη από ότι στην περίπτωση της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής. Συνολικά η αυτοκτονικότητα σε άτομα με διπολική διαταραχή εμφανίζεται ως και 20 φορές πιο αυξημένη από ότι στο γενικό πληθυσμό.

Δημιουργικότητα - Στόχοι και γνωστικές λειτουργίες

Σε γενικές γραμμές έχει φανεί πως η διπολική διαταραχή σχετίζεται άμμεσα με τη δημιουργικότητα (συχνά στο χώρο των τεχνών), την επίτευξη στόχων (σε φάση υπομανίας) και την αυξημένη γνωστική λειτουργικότητα (λεκτική μνήμη, προσοχή). Σε ότι αφορά τις τέχνες ιδιαίτερα ευδιάκριτα είναι τα χαρακτηριστικά της διαταραχής σε πλήθος μουσικών (κλασσικών και μοντέρνων), έργων τέχνης κ.α.

Συνοψίζοντας θα μπορούσαμε να δώσουμε με ένα παράδειγμα την εικόνα ενός ανθρώπου με διπολική διαταραχή με τον εξής τρόπο. Σκεφτείτε κάποιον ο οποίος νοιώθει πάρα πολύ σπουδαίος, με πάρα πολύ μεγάλες δυνατότητες, σκέφτεται να κάνει ένα τεράστιο άλμα το οποίο με την ενέργεια και την αυτοπεποίθηση που έχει μπορεί να υποστηρίξει και πάνω που είναι έτοιμος να το πραγματοποιήσει κάτι του μπαίνει εμπόδιο, αρχίζει να νοιώθει άχρηστος, να σκέφτεται πως δεν είναι ικανός να κάνει τίποτα και να πέφτει σε ένα κρεβάτι. Στην πραγματικότητα το συναίσθημά του τον παρασύρει σε ενέργειες που λίγο μετά σαμποτάρει παρασύροντάς τον σε σκέψεις μεγαλείου και πλήρους αναξιότητας σε συμπεριφορές υποστήριξης σχεδίων και εικονικές ή πραγματικές αποτυχίες. Σαν κάποιον που αποφασίζει και νοίωθει έτοιμος να ανέβει στο Έβερεστ τρέχοντας και στα 5000 πόδια σκοντάφτει και απογοητεύεται τόσο που αποφασίζει να πηδήξει εκεί από όπου ξεκίνησε....για να ξαναπροσπαθήσει λίγο μετά. Σαν το πέταγμα του Ίκαρου. Κάποιοι τα καταφέρνουν κάποιοι όχι. Είναι ένα απλουστευτικό παράδειγμα το οποίο αποδίδει σε μεγάλο βαθμό την εικόνα της διπολικής διαταραχής.

Ελληνική Διπολική Οργάνωση

http://www.bipolar.gr/

Θυμάμαι τις μέρες from edo on Vimeo.

Από 1.40 ως 2.23 μπορείτε να δείτε σχηματικά τις φάσης μανίας και υπομανίας στη διπολική τύπου Ι και ΙΙ καθώς και στην κυκλοθυμία. Κάτω δεξιά μπορείτε να μεγαλώσετε την εικόνα.

Χαρακτηριστική μουσική του Beethoven (Σονάτα του Φεγγαρόφωτου) με εναλλαγές (high - low), κυρίως σε ότι αφορά την επιλογή στις νότες και λιγότερο σε ότι αφορά την ταχύτητα, και πίνακες του Van Gogh. Υπάρχουν και άλλες χαρακτηριστικές μουσικές του Beethoven όπως στη Σονάτα του Φεγγαρόφωτου Νο.14 - 27 Ophus 27 Νο.2 που διακρίνεται εντονότερα το μανιακό στοιχείο.

Έκτακτο άρθρο: Ανθρώπινες σχέσεις και συγκρούσεις

2010-06-21T00:35:00.010+03:00

Στο παρακάτω άρθρο γίνεται μια προσπάθεια να κατανοηθούν οι μηχανισμοί σύγκρουσης που εμφανίζονται σε ανθρώπινες δυάδες με κύρια τη σύγκρουση στην ερωτική σχέση δύο συντρόφων αλλά και τους μηχανισμούς που συχνά αναπτύσσονται μετά από αυτή. Παρακάτω δε θα γίνει αναφορά στις μεθόδους θεραπείας ζεύγους πιθανόν όμως αυτό να γίνει στο μέλλον. Βασική πηγή για το συγκεκριμένο άρθρο αποτελεί το βιβλίο του Irvin Yalom |"Θεωρία και πράξη της ομαδικής ψυχοθεραπείας" καθώς θεωρώ πως εκεί αναπτύσσονται με μεγάλη σαφήνεια μηχανισμοί οι οποίοι απαντώνται και στις ερωτικές σχέσεις και γενικά στις δυαδικές σχέσεις.

1. Έναρξη σύγκρουσης - Αρχικό ερέθισμα

Η έναρξη μιας σύγκρουσης μεταξύ δύο ερωτικών συντρόφων συχνά είναι η απιστία, η κριτική, η αίσθηση πως δε μας καταλαβαίνουν, η ανασφάλεια, η υποτίμηση, ο οικονομικός σχεδιασμός της οικογένειας, οι ρόλοι που αναπτύσσονται μέσα σε αυτή, μια άλλη διαφωνία κ.α. Αυτά τουλάχιστον αναφέρουν οι άνθρωποι που άλλες φορές ζητούν βοήθεια, άλλες φορές υιοθετούν ένα τρόπο συνεργατικής λήξης της έντασης και άλλες αποφασίζουν να χωρίσουν.

Συνήθεις μηχανισμοί ανάπτυξης εχθρότητας:

2. Η μεταβίβαση

Το άτομο ανταποκρίνεται μέσα στη σχέση όχι με βάση την πραγματικότητα αλλά με βάση μια εικόνα του άλλου διαστρεβλωμένη από προηγούμενές του σχέσεις ή και τρέχουσες διαπροσωπικές του ανάγκες και φόβους.

3. Προβλητική ταύτιση

Είναι μια ασυνείδητη διεργασία που συνίσταται στην προβολή κάποιων εσωτερικών χαρακτηριστικών μας (τα οποία όμως έχουμε αποκηρύξει) σε έναν άλλον, για τον οποίο στη συνέχεια νιώθουμε μια αλλόκοτη έλξη-απώθηση.

4. Ευάλωτη αίσθηση του εαυτού

Ορισμένες φορές οι άνθρωποι σε μόνιμη βάση ή λόγω έκτακτων εξωτερικών συνθηκών ή ακόμα και για λόγους υγείας σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να έχουν την αίσθηση πως ο εαυτός του είναι ευάλωτος. Στην κατάσταση αυτή μπορεί να αντιδράσουν με οργή όταν βιώσουν ντροπή ή απόρριψη, και ενδέχεται να επιδιώξουν να ενισχύσουν το ανάστημά τους μέσα από την εκδίκηση ή τον διαπροσωπικό εξαναγκασμό. Ορισμένες φορές ο θυμός μπορεί να είναι μια απεγνωσμένη αντίδραση στην αίσθηση διάλυσης που έχει ένας άνθρωπος, όταν έρχεται αντιμέτωπος με τη διαπροσωπική απόρριψη, προκειμένου ν' αποφύγει τη συνολική συναισθηματική κατάρρευση.

5.
Ο ανταγωνισμός και ο φθόνος

Ο ανταγωνισμός και ο φθόνος μπορούν επίσης να είναι αιτίες σύγκρουσης. Δύο ερωτικοί σύντροφοι μπορεί να ανταγωνίζονται για ρόλους ή για αναγνώριση. Συχνά ακούμε τις εκφράσεις "ποιος θα έχει τον έλεγχο" ή "ποιος θα έχει το πάνω χέρι".

Η κλιμάκωση μιας σύγκρουσης
Από τη στιγμή που θα ξεκινήσει, ανεξάρτητα από τη πηγή της, η διαφωνία ακολουθεί μια προβλέψιμη ακολουθία...

Οι ανταγωνιστές αναπτύσσουν την πεποίθηση ότι οι ίδιοι έχουν δίκιο και οι άλλοι άδικο, ότι οι ίδιοι είναι καλοί και οι άλλοι είναι κακοί. Όπου υπάρχουν τέτοιες αντίθετες πεποιθήσεις που υπερασπίζονται με βεβαιότητα, διαθέτουμε όλα τα συστατικά για μια βαθιά και συνεχή ένταση που μπορεί να οδηγήσει και σε αδιέξοδο.

Συνήθως αυτό που συμβαίνει είναι μια διακοπή στην επικοινωνία. Οι δυο πλευρές παύουν να ακούν η μια την άλλη, επενδύοντας περισσότερο στην επιβεβαίωση των πεποιθήσεών τους, παρά στην κατανόηση του άλλου. Είναι μάλιστα πιθανό τα λόγια και η συμπεριφορά του άλλου να διαστρεβλώνονται ασυνείδητα, για να χωρέσουν σε μια άποψη που έχει εγκατασταθεί εκ των προτέρων. Π.χ. τυχόν χειρονομίες συμφιλίωσης μπορεί να εκλαμβάνονται ως απατηλά τεχνάσματα. Η βάση αυτής της ακολουθίας είναι η δυσπιστία.

Για μια επιτυχημένη διαχείριση της σύγκρουσης, πρωταρχική προϋπόθεση είναι η συνεκτικότητα Τα μέλη θα πρέπει να αναπτύξουν ένα αίσθημα αμοιβαίας εμπιστοσύνης και σεβασμού κα να φτάσουν να εκτιμούν τη μεταξύ τους σχέση

ως ένα σημαντικό μέσο για την κάλυψη των προσωπικών τους αναγκών.

Πρέπει να κατανοήσουν τη σπουδαιότητα της διατήρησης της επικοινωνίας και της απευθείας συναλλαγής μεταξύ τους, όσο κι αν θυμώνουν. Πρέπει να μάθουν να προχωρούν πέρα από τη χρήση χαρακτηρισμών και να είναι πρόθυμα να ψάξουν βαθύτερα μέσα τους και να κατανοήσουν τον ανταγωνισμό τους. Πρέπει να είναι ξεκάθαρο πως είναι μαζί για να καλύψουν βασικές συναισθηματικές και σεξουαλικές κατα βάση ανάγκες ή μια αρμονική συμβίωση και

όχι για να κατατροπώσουν ή να γελοιοποιήσουν τον άλλο.

Η ενσυναίσθηση είναι ένα σημαντικό στοιχείο για την επίλυση των συγκρούσεων και διευκολύνει τον εξανθρωπισμό της μάχης. Όταν ένας άνθρωπος είναι σε θέση να εκτιμήσει κάποιες πτυχές του παρελθόντος του αντιπάλου που έχουν συμβάλει στην τωρινή του στάση, τότε η θέση του αντιπάλου όχι μόνο αποκτά νόημα, αλλά ενδέχεται ακόμα και να φανεί σωστή.

Πρέπει να σημειωθεί ότι τελικός σκοπός των θεραπευτικών παρεμβάσεων ζεύγους δεν είναι η μόνιμη κατάργηση της σύγκρουσης, αλλά ούτε και η ασυγκράτητη έκφραση οργής. Η δουλειά του θεραπευτή είναι να χαλιναγωγεί τη σύγκρουση και να τη χρησιμοποιεί εποικοδομητικά στην υπηρεσία της ωρίμασης. Μια σημαντική αρχή είναι να βρει κανείς το σωστό επίπεδο: η πολύ μεγάλη σύγκρουση είναι αντιπαραγωγική, το ίδιο και η πολύ μικρή. Επίσης το κάθε μέλος της σχέσης έχει διαφορετικό βαθμό αντοχής απέναντι στη σύγκρουση.

Η θεραπευτική χρήση της σύγκρουσης, όπως και κάθε συμπεριφοράς στο εδώ-και-τώρα, είναι μια διαδικασία σε δύο βήματα: βίωμα (έκφραση συναισθήματος) και στοχασμός πάνω στο βίωμα. Αν ο θεραπευτής μετακινήσει το ζευγάρι από το πρώτο στο δεύτερο στάδιο, είναι πιθανό αυτό να ελέγξει τη σύγκρουση, και θα δημιουργήσει ένα χώρο για στοχασμό (a space for reflection) όπου τα μέλη μπορούν να διερευνήσουν την αμοιβαία συμβολή τους στη σύγκρουση.
Σχεδόν πάντοτε δυο μέλη που νιώθουν μεγάλο ανταγωνισμό μεταξύ τους, μπορούν να αποδειχτούν πολύτιμα το ένα για το άλλο. Η σύγκρουσή τους είναι ένδειξη ότι είναι σημαντικοί ο ένας για τον άλλον και αυτό μπορεί να αυξήσει την αυτοεκτίμησή τους. Επίσης πάνω στο θυμό του ο ένας μπορεί να επισημάνει στον άλλον σημαντικές (αν και δύσπεπτες) αλήθειες ή οι πολλές αμοιβαίες προβολές να τους προσφέρουν την ευκαιρία να αποκαλυφθούν κρυμμένα κομμάτια του εαυτού τους. Οι θεραπευόμενοι σύντροφοι μπορούν να πάρουν και άλλο ένα σημαντικό μάθημα: ότι οι άλλοι μπορεί να αντιδρούν αρνητικά σε κάποιο γνώρισμα τους ή στάση τους, και όμως να συνεχίζουν να τους εκτιμούν.

Για τους θεραπευόμενους που στο παρελθόν δεν ήταν ικανοί να εκφράσουν θυμό, η θεραπεία μπορεί να χρησιμεύσει ως ένα πεδίο δοκιμών, για να αναλάβουν ρίσκα και να μάθουν ότι μια τέτοια συμπεριφορά δεν είναι ούτε επικίνδυνη ούτε απαραίτητα καταστροφική. Τα μέλη θα μάθουν επίσης ότι μπορούν να αντέχουν τις επιθέσεις και την πίεση των άλλων. Η συναισθηματική ανθεκτικότητα και η υγιής μόνωση μπορεί να είναι προϊόντα της δουλειάς που γίνεται γύρω από τη σύγκρουση.

Άνθρωποι με μεγάλη επιθετικότητα μπορούν να διδαχτούν κάποιες από τις διαπροσωπικές συνέπειες της ανεξέλεγκτης έκφρασης των σκέψεών τους, να συνειδητοποιήσουν το αυτοϋπονομευτικό μοτίβο της συμπεριφοράς τους, να μάθουν παρά το θυμό τους να παραμένουν σε μια σχέση που είναι ωφέλιμη και για τις δυο πλευρές, και να βοηθηθούν να εκφράζουν το θυμό τους πιο άμεσα και πιο δίκαια.

Υπάρχουν και έμμεσοι και αυτοϋπονομευτικοί τρόποι διαπληκτισμού, όπως το μοτίβο όπου ο θεραπευόμενος είναι ικανός να βλάψει με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο τον εαυτό του, με την ελπίδα ότι θα προκαλέσει ενοχή στον άλλον – «κοίτα τι μου έκανες», μοτίβο που έχει τις ρίζες του ως πίσω στην πρώιμη παιδική ηλικία και απαιτείται πολλή θεραπευτική δουλειά για να αλλάξει.

Συχνά οι άνθρωποι πριν χωρίσουν έχουν αρνηθεί την ενήλικη επιλογή της προσπάθειας της σχέσης πιστεύοντας στη φαντασίωση μιας σχέσης χωρίς δυσκολίες που θα τους κάνει ευτυχισμένους. Η πραγματικότητα είναι πως η επόμενη σχέση θα μπει μοιραία κάποια στιγμή σε δυσκολίες ενώ έχει πολύ μεγαλύτερες πιθανότητες να διαλυθεί. Η λύση για τον ενήλικο άνθρωπο είναι να αποχωριστεί από τις φαντασιώσεις του και να προσπαθήσει με βοήθεια ή χωρίς (εάν υπάρχουν ήδη οι μηχανισμοί για αυτό) να βελτιώσει τη σχέση του. Συχνά η παράλληλη θεραπεία δύο συντρόφων είναι η πιο βαθιά λύση σε μια σύγκρουση καθώς οι θεραπείες ζεύγους συχνά λειτουργούν πλην όμως τα αποτελέσματά τους μπορεί να μη φέρουν μόνιμη αλλαγή.

Άρθρο 7: Αυτοκτονία

2010-06-14T04:35:00.006+03:00

Ο άνθρωπος είναι το μόνο γνωστό είδος στον κόσμο που αυτοκτονεί...

( Η περίπτωση του σκορπιού είναι κοινωνικός θρύλος)

Στο παρακάτω άρθρο θα δούμε κάποιες πτυχές της αυτοκτονικής συμπεριφοράς με μια βιοψυχοκοινωνική ματιά. Θα δούμε από τι συνοδεύεται, σε τι βαθμό και που απαντάται συχνότερα, πως αντιμετωπίζεται από τους ειδικούς, τα είδη της και πολλά άλλα. Σε ότι αφορά τους τρόπους επειδή το blog είναι προσβάσιμο και σε άτομα κάτω των 18 ετών θεωρώ καλό να μη γίνει καμία αναφορά.

Επιδημιολογία

Περίπου 1 εκ. άνθρωποι αυτοκτονούν κάθε χρόνο παγκοσμίως ενώ περίπου 15 εκ. πραγματοποιούν απόπειρα αυτοκτονίας. Η αυτοκτονία είναι η 10η αιτία θανάτου ανά τον κόσμο ενώ σε παγκόσμια κλίμακα είναι η 1η αιτία θανάτου για άτομα έως 35 ετών. Στις Η.Π.Α. αν και ο φόβος για τις δολοφονίες είναι πολύ συχνός 1 δολοφονία αντιστοιχεί σε 2 αυτοκτονίες. Αν και η αυτοκτονικότητα στο δυτικό κόσμο έχει αυξηθεί κατακόρυφα τις τελευταίες δεκαετίες, η Ασία είναι η περιοχή του πλανήτη με το μεγαλύτερο αριθμό αυτοκτονιών (περίπου το 60% όλων) και κυρίως στην Κίνα, την Ιαπωνία και την Ινδία (40% όλων). Πρώτη χώρα παγκοσμίως σε αυτοκτονίες αναλογικά με τον πληθυσμό είναι η Λιθουανία ενώ την ακολουθούν Ρωσία και Λευκορωσία. Η Ελλάδα βρίσκεται στην 84η θέση της παγκόσμιας κατάταξης σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat για το 2008 με 2,8 αυτοκτονίες ανά 100.000 κατοίκους και τους άντρες να είναι πέντε φορές συχνότερα αυτόχειρες από ότι οι γυναίκες. Ωστόσο τα στοιχεία αυτά ενδέχεται να είναι αλλοιωμένα λόγω του γεγονότος πως θρησκευτικοί και κοινωνικοί παράγοντες οδηγούν στην απόκρυψη αυτοκτονιών και καθιστούν αδύνατη την καταγραφή τους (π.χ. δεν είναι δυνατή η κήδευση) με αποτέλεσμα κάποιες από αυτές να καταγράφονται ως ατυχήματα. Το ίδιο μπορεί να συμβαίνει και σε περιπτώσεις αυτοκτονίας που πραγματικά μοιάζουν με ατυχήματα ενώ υπάρχουν περιπτώσεις πράξεων εξαιρετικού ρίσκου που βρίσκονται στο όριο αυτοκτονίας και ατυχήματος. Σαφώς και μετά τις τελευταίες οικονομικές εξελίξεις ο κίνδυνος αύξησης είναι εμφανής και αυτό μπορεί να επιβεβαιωθεί από τα όσα αναφέρονται στο άρθρο 1 περί ψυχικών συνεπειών της κρίσης.

Σε ότι αφορά το φύλο αν και οι γυναίκες επιχειρούν συχνότερα απόπειρες αυτοκτονίας, οι άντρες αυτοκτονούν τελικά σε πολύ μεγαλύτερα ποσοστά στο δυτικό κόσμο. Αυτό πιθανότατα έχει να κάνει με το γεγονός πως ο άνδρας για πολιτισμικούς λόγους συνδέεται συχνότερα με πιο βίαιες αυτοκτονικές απόπειρες οι οποίες είναι και πιο αποτελεσματικές, ενώ οι γυναίκες χρησιμοποιούν συχνότερα μεθόδους χαμηλής αποτελεσματικότητας

Σύμφωνα με στοιχεία που καταγράφονται στις Η.Π.Α. το αλκοόλ και η χρήση ουσιών έχουν μεγάλη συσχέτιση με την αυτοκτονικότητα. Η εξάρτηση ή υπερβολική χρήση αλκοόλ και ναρκωτικών ουσιών αυξάνει περίπου 15 φορές τον κίνδυνο αυτοκτονίας. Το 15% των αλκοολικών φαίνεται να αυτοκτονούν ενώ το 33% των αυτοκτονιών συνδέεται με χρήση αλκοόλ και ναρκωτικών ουσιών.

Αν και για πολλές χώρες κυρίως της Αφρικής και της Νοτιοανατολικής Ασίας δεν υπάρχουν δεδομένα για την αυτοκτονία είναι βέβαιο πως ο πολιτισμικός παράγοντας είναι κρίσιμος τόσο για το αν κάποιος θα τελέσει αυτοκτονία όσο και για τον τρόπο που θα επιλέξει. Θρησκευτικοί παράγοντες όπως το κατά πόσο η θρησκεία είναι ενταγμένη στη ζωή του πληθυσμού, ποια η θεώρησή της για την αυτοκτονία και σε ποιες μεθόδους αυτοκτονίας υπάρχει πρόσβαση είναι μερικοί μόνο από τους πολιτισμικούς παράγοντες.

Στην Ελλάδα η συχνότητα των καταγεγραμμένων αυτοκτονιών (πολλές δεν καταγράφονται) αγγίζει τη μία ανά ημέρα σύμφωνα με την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία. Από εκεί και πέρα κάποια δεδομένα που ισχύουν διεθνώς δε βρίσκουν εξαίρεση στην Ελλάδα καθώς οι περισσότερες αυτοκτονίες συμβαίνουν την άνοιξη και το φθινόπωρο ( συνηθέστερα το Μάιο). Οι περισσότερες επιτυχημένες αυτοκτονίες αφορούν άντρες με ιστορικό κατάθλιψης μετά τα 60. Εξαιρετικά μεγάλη συσχέτιση υπάρχει ανάμεσα σε μια αυτοκτονία και το οικογενειακό ιστορικό α. Αυτοκτονίας β. Αυτοκτονικής απόπειρας γ. Ψυχικής διαταραχής με πιο κρίσιμο παράγοντα την αυτοκτονία αδερφού. Όπως είναι αυτονόητο μια αποτυχημένη απόπειρα αυξάνει κατακόρυφα την πιθανότητα μιας δεύτερης.

Τύποι αυτοκτονίας που απαντώνται ανά τον κόσμο

Ατομική αυτοκτονία χωρίς εμπλοκή άλλων προσώπων: Αφορά όλες τις περιπτώσεις όπου ένα άτομο αποφασίζει μόνο του να θέσει τέλος στη ζωή του και το πραγματοποιεί

Ευθανασία και επιβοηθούμενη αυτοκτονία: Η περίπτωση όπου κάποιο γνωστό πρόσωπο πείθεται να βοηθήσει ή κάποιος γιατρός αναλαμβάνει την ευθανασία (συμβαίνει νομίμως στην Ελβετία).

Δολοφονία - αυτοκτονία: Η περίπτωση όπου κάποιος λίγο πριν ή ταυτόχρονα με την αυτοκτονία του δολοφονεί κάποιον ή κάποιους άλλους.

Επίθεση αυτοκτονίας: Η περίπτωση όπου κάποιος γίνεται κινητή βόμβα προκειμένου να δολοφονήσει κάποιον/ους έχοντας πολιτικό ή στρατιωτικό λόγο για να τελέσει την πράξη.

Μαζική αυτοκτονία: Η αυτοκτονία που τελείται με την προτροπή και συμμετοχή και άλλων ατόμων-μελών μιάς ομάδας (συχνά παραθρησκευτικής πχ "ο ναός των ανθρώπων", ή στρατιωτικής π.χ. αξιωματικοί των Ναζί κατά την εισβολή των συμμάχων στο Βερολίνο και τη Νυρεμβέργη).

Διπλή αυτοκτονία: Η περίπτωση αυτή αφορά κυρίως ζευγάρια που αποφασίζουν να πεθάνουν μαζί.

"Αίτια"

Εδώ θα αναφερθούμε κυρίως στην πρώτη περίπτωση αυτοκτονίας που είναι και η συχνότερη τουλάχιστον στο δυτικό κόσμο. Όπως και σε τόσα άλλα συμπτώματα ή συμπεριφορές είναι λάθος να αναζητούμε τον ένα και μοναδικό παράγοντα που "ευθύνεται". Η αυτοκτονία είναι μια πολυπαραγοντική συμπεριφορά και εδώ μπορούμε μόνο να αναφέρουμε ορισμένους παράγοντες που έχει φανεί να επηρεάζουν προς αυτή την κατεύθυνση.

Ψυχολογικοί παράγοντες

Από πλήθος ερευνών έχει φανεί πως τη στιγμή που κάποιος αποφασίζει να αυτοκτονήσει είναι παρούσα μια διαταραχή σε ποσοστό τουλάχιστον 90% των περιπτώσεων με συνηθέστερη κατηγορία τις διαταραχές συναισθήματος (καταθλιπτική, διπολική κλπ) με ή χωρίς συνοσηρότητα. Από εκεί και πέρα κάθε παράγοντας που συμβάλει στην ύπαρξη της διαταραχής θεωρείται επιβαρυντικός και για την απόπειρα. Ο αμέσως επόμενος επιβαρυντικός παράγοντας είναι η χρήση ουσιών και πολύ περισσότερο η εξάρτηση από ουσίες.

Βιολογικοί παράγοντες

Γενετικοί παράγοντες στο βαθμό που αυτοί επηρεάζουν την εμφάνιση διαταραχών που σχετίζονται με την αυτοκτονική συμπεριφορά αλλά και άλλοι βιολογικοί παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν όπως η χρόνια και η ανίατη ασθένεια.

Κοινωνικοί παράγοντες

Οικογενειακές σχέσεις, προσδοκίες, το γνωστικό σύστημα αυτοαναφοράς, ο ρόλος του ατόμου στην οικογένεια, οικογενειακή ιστορία, φτώχεια, ανεργία και όσοι παράγοντες μπορούν να σχετιστούν με διαταραχές από κοινωνική οπτική. Επίσης ιδιαίτερες περιπτώσεις αυτοκτονίας όπως η αυτοκτονία που συνδέεται με δικαστικές αποφάσεις (Αξιωματικός Ναζί), η στρατιωτική αυτοκτονία, η αυτοκτονία για ένα κοινό σκοπό και η αυτοκτονία εξόδου (Εβραίοι στα στρατόπεδα συγκέντρωσης) είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα με ισχυρό κοινωνικό παράγοντα. Τέλος πέρα από τους παραπάνω η σχολική αποτυχία, η απώλεια συντρόφου και έλλειψη προσαρμογής στο στρατιωτικό περιβάλλον είναι συχνά κρίσιμοι επιβαρυντικοί παράγοντες.

Ιδιαίτερα συχνή προαυτοκτονική συμπεριφορά

Α. Επιβαρυντικό γεγονός (συχνά απώλεια προσώπου ή εργασίας)

Β. Συναισθηματική μεταστροφή

Κατάθλιψη, άγχος, κινητοποίηση, αίσθημα μοναξιάς, ενοχές, αίσθημα απόρριψης, κακή αυτοεικόνα, προβλήματα ύπνου.

( Σε ότι αφορά την κινητοποίηση ιδιαίτερα κρίσιμη είναι η περίοδος της αρχής της κατάθλιψης ή της ανάρρωσης μετά από αγωγή)

Με τα στάδια Β και Γ σχετίζεται άμεσα η εμφάνιση του αυτοκτονικού ιδεασμού

Γ. Αλλαγές στη συμπεριφορά και στο λόγο

που υποδεικνύουν ότι το άτομο είναι κοντά στην αυτοκτονική απόπειρα. Χρήση έμμεσου λόγου πχ "Η οικογένειά μου θα είναι καλύτερα χωρίς εμένα" ή χρήση λόγου αποχαιρετισμού

Ενέργειες όπως αγορά εξαρτημάτων αυτοκτονίας όπως σχοινί, καλώδιο, όπλο (δεν ισχύει πάντα). Αυτοκαταστροφική συμπεριφορά, κατάχρηση ουσιών και αλκοόλ, απομάκρυνση από κοινωνικές επαφές, εργασία, ένταση ή θυμός κλπ.

Αυτοκτονικός ιδεασμός

1. Συναισθηματική κατάσταση συχνά με ύπαρξη πιεστικού γεγονότος

2. Ιδέα για τέλεση αυτοκτονικής πράξης

3. Σχέδιο για τέλεση αυτοκτονικής πράξης (τρόπος, ώρα, μέρος)

4. Εξοπλισμός εάν χρειάζεται και εξασφάλιση μέρους και ώρας.

5. Πράξη

Με την παραπάνω σειρά συνήθως εκτιμάται η σοβαρότητα ενός αυτοκτονικού ιδεασμού αν και πρέπει πάντα να λαμβάνεται ως κίνδυνος για την ασφάλεια του ατόμου και η αντίδραση πρέπει να είναι άμμεση σε κάθε περίπτωση. Οι περισσότεροι άνθρωποι δίνουν σημάδια για τη συναισθηματική τους κατάσταση ή τις προθέσεις τους σε οικείους. Και όταν λέμε σημάδια εννοούμε ότι αναφέρθηκε παραπάνω και όχι απαραίτητα να μας μιλήσει. Θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι ένας άντρας είναι πιθανό να μη μιλήσει με την ίδια άνεση για τη δυσκολία και τη συναισθηματική του κατάσταση. Όσο και αν κάτι τέτοιο έχει προηγηθεί και δεν ακολούθησε απόπειρα, όσο και αν πιστεύεται ότι κάποιος "δεν εννοεί" την εκμυστήρευσή του για μια αυτοκτονία η αντίδραση πρέπει να είναι σοβαρή και άμμεση. Ποτέ επικριτική, αδιάφορη ή υποτιμητική. Δείξτε με ειλικρίνια και χωρίς κριτική το νοιάξιμό σας, δώστε στον άλλο να καταλάβει ότι αντιλαμβάνεστε τη δυσκολία του η οποία δεν τον χαρακτηρίζει σαν άνθρωπο και ζητήστε βοήθεια από κάποιο ειδικό. Αν όχι πάντα, σχεδόν πάντα η αυτοκτονία έρχεται μετά από έλλειψη αντιμετώπισης μιας δύσκολης συναισθηματικής κατάστασης κάποιου η οποία δε φροντίστηκε με το δέοντα τρόπο ή δεν ακολουθήθηκαν στη συνέχεια τα δέοντα για την ασφαλή του ανάρωση. Μετά την αρχική αντιμετώπιση της κρίσης πιθανόν να εμπλακείτε και εσείς στο χτίσημο μιας καλύτερης συνέχειας. Μη μένετε στους παράγοντες μιας και ιδιαίτερα στις περιπτώσεις εφήβων δεν υπάρχει διάγνωση π.χ. κατάθλιψης. Όταν υπάρχει μια εμφανής συναισθηματική δυσκολία ζητήστε βοήθεια. Κανένας λειτουργός ψυχικής υγείας δε θα υποτιμήσει ένα τόσο σοβαρό ζήτημα ασφάλειας το οποίο ξεπερνά τις δεσμεύσεις εμπιστευτικότητας που ορίζει η δεοντολογία.

^ ^a ^b Hawton K, van Heeringen K (April 2009). "Suicide". Lancet 373 (9672): 1372–81. doi:10.1016/S0140-6736(09)60372-X.PMID 19376453.
^ "CIS: UN Body Takes On Rising Suicide Rates – Radio Free Europe / Radio Liberty © 2009".
^ O'Connor, Rory; Sheehy, Noel (29 Jan 2000). Understanding suicidal behaviour. Leicester: BPS Books. pp. 33–37. ISBN 978-1-85433-290-5.
^ Bertolote JM, Fleischmann A (October 2002). "Suicide and psychiatric diagnosis: a worldwide perspective" (PDF). World Psychiatry 1 (3): 181–5. ISSN 1723-8617. PMID 16946849. PMC 1489848.
^ ^a ^b Miller, NS; Mahler, JC; Gold, MS (1991). "Suicide risk associated with drug and alcohol dependence". Journal of addictive diseases 10 (3): 49–61. doi:10.1300/J069v10n03_06. ISSN 1055-0887. PMID 1932152.
^ U.S. Suicide Rate Increasing Newswise, Retrieved on October 21, 2008.
^ Gambotto-Burke, Antonella; The Eclipse: A Memoir of Suicide; Broken Ankle Books, 2003; pp.16.
^ Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (July 2006). "Homicides and suicides—National Violent Death Reporting System, United States, 2003–2004". MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. 55 (26): 721–4. PMID 16826158.
^ Louis Appleby (Foreword), David Duffy (Editor), Tony Ryan (Editor) (25 August 2004). New Approaches to Preventing Suicide. Jessica Kingsley Publishers. pp. 31–32. ISBN 978-1843102212.

ΥΓ.

Σημεία με το μεγαλύτερο επιβεβαιωμένο αριθμό αυτοκτονιών στον κόσμο

1. Χρυσή Γέφυρα - Σαν Φραντσίσκο - περισσότερες από 1500 περιπτώσεις

2. Prince Edward Viaduct - Τορόντο - 500 περιπτώσεις ως το 2003 που κατασκευάστηκε το Luminous Veil με 5.5 εκ. δολλάρια ειδικά για την πρόληψη αυτοκτονιών.

3. Δάσος Aokigahara - Ιαπωνία - Περισσότερες από 1000 περιπτώσεις - πλέον η κυβέρνηση δε δημοσιεύει στοιχεία

4. Beachy Head - Sussex - U.K. - περίπου 20 περιπτώσεις/ χρόνο

Προτινόμενο φιλμ: Η γέφυρα (The Bridge) (2006)

Το 25 ή το 50% εμφανίζει διαταραχές;

2010-06-14T03:19:00.004+03:00

Σύμφωνα με έρευνα που αναδημοσιεύεται στο επιστημονικό blog του BPS στις 8/6/2010 παρά το γεγονός ότι το ποσοστό που αναμένεται κατά τη διάρκεια της ζωής να εμφανίσει κάποια ψυχική διαταραχή εκτιμάται από τους διεθνείς φορείς ψυχικής υγείας σε περίπου 25% αυτό το ποσοστό είναι πλασματικό διότι βασίζεται σε αυτοαναφορικές έρευνες που ρωτούν τους συμμετέχοντες αν έχουν εμφανίσει κάποια διαταραχή στο παρελθόν. Πολλές φορές οι άνθρωποι ξεχνούν ή προτιμούν να μην αναφέρονται σε παρελθοντικές διαταραχές. Σύμφωνα με το άρθρο που βασίζεται στην έρευνα των Moffit et.al., (2010) το πραγματικό ποσοστό αγγίζει το 50%. Έρευνες οι οποίες βασίζονται σε αυτοαναφορές διαταραχών που εμφανίστηκαν στο παρελθόν πολύ συχνά εμπεριέχουν αυτό το μεθοδολογικό σφάλμα. Η έρευνα του Moffit βασίζεται σε διαχρονικές έρευνες όπου χρησιμοποιούνται διαγνωστικά μέσα. Σαφώς ένα θέμα που δεν λαμβάνεται υπόψιν και πάλι όμως είναι το κατά πόσον η διαχρονική έρευνα επηρεάζεται από την αλλαγή των διαγνωστικών μέσων και κριτηρίων.

Άρθρο στο BPS: http://bps-research-digest.blogspot.com/2010/06/new-data-suggests-one-in-two-of-us-will.html

Έρευνα:

Moffitt, T., Caspi, A., Taylor, A., Kokaua, J., Milne, B., Polanczyk, G., & Poulton, R. (2010). How common are common mental disorders? Evidence that lifetime prevalence rates are doubled by prospective versus retrospective ascertainment. Psychological Medicine, 40 (06), 899-909 DOI: 10.1017/S0033291709991036

6ο άρθρο: Κατάθλιψη

2010-06-10T05:04:00.005+03:00

www.emtr.com.br/english/DEPRESSION.jpg

Σε αυτό το άρθρο θα προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε ένα ζήτημα για το οποίο έχουν γραφτεί αρκετά και για μια λέξη η οποία χρησιμοποιείται ευρύτατα. Σκοπός δεν είναι να παρουσιάσουμε τη μια και μοναδική αλήθεια κύρια σε ότι αφορά τη θεραπεία ή τους παράγοντες που συχνά χαρακτηρίζονται "αίτια". Θα παρουσιάσουμε μια σειρά από οπτικές γύρω από τη διαταραχή ή καλύτερα το σύμπτωμα της κατάθλιψης, όχι όλες αλλά όσες μπορούν να χωρέσουν σε ένα σύντομο άρθρο.

Η πρώτη αναφορά για την κατάθλιψη απαντάται περίπου 2500 χρόνια πριν όταν ο Ιπποκράτης στο έργο του "Περί Φυσίως του ανθρώπου" αναφέρει τη χρόνια μελαγχολία η οποία εμφανίζεται κυρίως το φθινόπωρο.

Συμπτώματα Κατάθλιψης

Αν και από το DSM - IV - TR υπάρχουν τέσσερις διαφορετικές διαγνώσεις καταθλιπτικών διαταραχών εδώ θα αναφερθούμε στα τυπικά διαγνωστικά κριτήρια μείζονος ενός καταθλιπτικού επεισοδίου.

Πέντε από τα ακόλουθα συμπτώματα θα πρέπει να είναι παρόντα κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου δύο εβδομάδων και να αντιπροσωπεύουν μια αλλαγή στην προηγούμενη λειτουργικότητα Τουλάχιστον το ένα από τα συμπτώματα είναι καταθλιπτική διάθεση ή απώλεια ενδιαφέροντος/ευχαρίστησης

Α.

1) Καταθλιπτική διάθεση στο μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν καθημερινά, όπως φαίνεται είτε από την υποκειμενική αναφορά είτε από την παρατήρηση άλλων.

2) Έντονη ελάττωση του ενδιαφέροντος ή της ευχαρίστησης σε όλες ή σχεδόν όλες τις δραστηριότητες στο μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν καθημερινά (όπως φαίνεται από

υποκειμενική αναφορά είτε από την παρατήρηση άλλων).

3) Σημαντική απώλεια βάρους, ενώ δεν είναι σε δίαιτα ή αύξηση βάρους (μεταβολή πάνω από 5% σε ένα μήνα) ή ελάττωση ή αύξηση της όρεξης σχεδόν καθημερινά.

4) Αϋπνία ή υπερυπνία σχεδόν καθημερινά.

5) Ψυχοκινητική διέγερση ή επιβράδυνση σχεδόν καθημερινά (παρατηρήσιμη από τους άλλους όχι μόνο υποκειμενική αναφορά ανησυχίας ή επιβράδυνσης)

6) Κόπωση ή απώλεια της ενεργητικότητας σχεδόν καθημερινά

7) Αισθήματα αναξιότητας ή υπέρμετρης ή απρόσφορης ενοχής ( τα οποία είναι δυνατόν να είναι παραληρητικά) σχεδόν καθημερινά

8) Ελαττωμένη ικανότητα να σκεφθεί ή να συγκεντρωθεί ή αναποφασιστικότητα σχεδόν καθημερινά.

9) Επανερχόμενες σκέψεις θανάτου (όχι μόνο φόβος θανάτου), επανερχόμενος αυτοκτονικός ιδεασμός χωρίς σχέδιο, ή μια απόπειρα αυτοκτονίας ή ένα συγκεκριμένο σχέδιο αυτοκτονίας.

Β. Τα συμπτώματα δεν πληρούν τα κριτήρια μικτού επεισοδίου

Γ. Τα συμπτώματα προκαλούν κλινικά σημαντική ενόχληση ή έκπτωση της κοινωνικής, επαγγελματικής ή άλλων σημαντικών περιοχών της λειτουργικότητας

Δ. Τα χαρακτηριστικά δεν οφείλονται στη χρήση κάποιας ουσίας ή σωματικής κατάστασης.

Ε. Τα συμπτώματα δεν εξηγούνται καλύτερα με Πένθος.

* Τα διαγνωστικά κριτήρια παρατίθενται για περιγραφή μιας γενικής συμπτωματολογίας και σε καμία περίπτωση για αυτοδιάγνωση

Πρόγνωση

Σε αντίθεση με άλλες διαταραχές, η κατάθλιψη παρουσιάζει μεγάλη διακύμανση ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή. Δεν υπάρχει δηλαδή ένα σταθερό ποσοστό το οποίο αναμένεται πως θα την εμφανίσει όπως για παράδειγμα συμβαίνει στις περιπτώσεις της σχιζοφρένειας ή της διπολικής διαταραχής. Σύμφωνα με στοιχεία του 2003 η καλύτερη πρόγνωση παρατηρείται στην Ιαπωνία με 3% ενώ αντίστοιχα η χειρότερη στις Η.Π.Α. όπου το 17% αναμένεται να εμφανίσει τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του τη διαταραχή. Σύμφωνα με την ίδια πηγή η Ελλάδα μαζί με την Ισπανία και την Πορτογαλία εμφάνιζαν τα χαμηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη ενώ τα υψηλότερα η Γαλλία, το Βέλγιο και η Φινλανδία (2003). Η πρόγνωση σε παγκόσμιο επίπεδο κυμαίνεται μεταξύ 8-12%. Μετά τις τελευταίες εξελίξεις στην παγκόσμια οικονομία ωστόσο εκφράζονται φόβοι πως το ποσοστό αυτό θα αυξηθεί.

Η διαταραχή εμφανίζεται περίπου δύο φορές συχνότερα σε γυναίκες από ότι σε άντρες, ενώ η πιο συνήθης εμφάνιση του πρώτου επεισοδίου κυμαίνεται από 30-40 ετών και η αμέσως επόμενη ηλικιακή ομάδα είναι η δεκαετία μεταξύ 50-60. Ωστόσο αύξηση παρατηρείται τα τελευταία χρόνια σε μικρότερες ηλικίες. Η κατάθλιψη ωστόσο είναι ιδιαίτερα συχνή σε άτομα που έχουν υποστεί εγκεφαλικό ή νοσούν από τις νόσους του Parkinson ή της εγκεφαλομυελίτιδας ή έχουν καρδιαγγειακά προβλήματα.

Συνοσηρότητα

Ένα ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό που εμφανίζει κατάθλιψη εμφανίζει παράλληλα χρόνιο άγχος. Το χρόνιο άγχος έχει βρεθεί να επηρεάζει αρνητικά την έκβαση της κατάθλιψης μέσω αύξησης της διάρκειας των συμπτωμάτων, αυξημένης πιθανότητας υποτροπής, αυξημένης έκπτωσης της λειτουργικότητας και αυξημένης αυτοκτονικότητας.

Χρήση αλκοόλ και εξάρτηση από ουσίες καθώς και μετατραυματικό στρες έχουν υψηλή συσχέτιση με την κατάθλιψη.

Επίσης αυξημένη είναι η συσχέτιση μεταξύ κατάθλιψης και πόνου. Το 85% όσων εμφανίζουν πόνο εμφανίζουν και κατάθλιψη ενώ το αντίστροφο συμβαίνει στο 65%. Το αρνητικό είναι ότι συχνά όταν υπάρχει πόνος υπάρχει και κακή διάγνωση ενώ η πρόγνωση είναι χειρότερη.

Η κατάθλιψη αυξάνει 1.5-2 φορές την πιθανότητα εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων ενώ σχετίζεται επίσης με την παχυσαρκία και την αυξημένη χρήση καπνού. Επιπρόσθετα μετά από ένα καρδιαγγειακό επεισόδιο η ύπαρξη κατάθλιψης σχετίζεται με κακή λήψη της φαρμακευτικής αγωγής

γεγονός το οποίο αρκετές φορές παραγνωρίζεται από τους καρδιολόγους

Τέλος η κατάθλιψη σχετίζεται άμεσα με την ανεργία και τη φτώχεια καθώς είναι ο βασικός λόγος χαμένων εργασιακών ετών στη Β. Αμερική και ανεπτυγμένες χώρες και ο τέταρτος λόγος σε παγκόσμια κλίμακα, ενώ το 2030 αναμένεται να βρεθεί στην πρώτη θέση της παγκόσμιας κατάταξης μετά τον HIV.

"Αίτια"

Στο κομμάτι αυτό απλά θα αναφέρουμε πως υπάρχουν δεκάδες θεωρίες για την εμφάνιση της διαταραχής. Έρευνες επί ερευνών οι οποίες αδυνατούν μέχρι σήμερα να καταλήξουν σε μια κοινή παραδοχή. Από βιολογικές ως ψυχαναλυτικές επέλεξα να μη μείνουμε στις θεωρίες μιας και λίγη ουσία έχει αλλά και γιατί είναι αδύνατο να αναπτύξουμε σε αυτό το άρθρο όλο τους το εύρος. Για τη συστημική θεώρηση το σύμπτωμα εμφανίζεται μέσα σε ευρύτερα πλαίσια με κύριο αυτό τις οικογένειας αλλά και τα υπόλοιπα στα οποία εντάσσεται το άτομο και εξυπηρετεί τη λειτουργία τους προσφέροντας αλλαγή χωρίς αλλαγή. Έτσι το άτομο που εμφανίζει συμπτώματα κατάθλιψης γίνεται ο ταυτοποιημένος "ασθενής" μέσω του οποίου το σύστημα αποκτά συνοχή, μειώνει το στρες του και συχνά οργανώνεται γύρω από αυτό. Σαφώς βιολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν και σε ορισμένες περιπτώσεις να παίξουν τον κύριο και βασικό λόγο εμφάνισης συμπτωμάτων (πχ. πλήθος φαρμάκων, ανεργία κλπ). Σε κάθε περίπτωση το σύνολο των παραγόντων πρέπει να είναι αντικείμενο διερεύνησης σε κάθε περίπτωση ξεχωριστά.

Αντιμετώπιση/Θεραπεία και Προφυλάξεις

Από σχετικές έρευνες έχει φανεί πως η ψυχοθεραπεία επιδρά νευροχημικά το ίδιο αποτελεσματικά με τη φαρμακοθεραπεία Ωστόσο η ένταση των συμπτωμάτων κατάθλιψης ποικίλει. Έτσι σε περιπτώσεις όπου η κατάθλιψη έχει η ένταση η οποία δεν επιτρέπει τη χρήση ψυχοθεραπευτικών παρεμβάσεων ή με βιολογικούς όρους σε περιπτώσεις όπου τα επίπεδα σεροτονίνης βρίσκονται σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα προτιμάται η χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής και η διαρκής εποπτεία της φαρμακοθεραπείας από ψυχίατρο προκειμένου να υπάρξει η στοιχειώδης αντιμετώπιση και τουλάχιστον η ύφεση των συμπτωμάτων προκειμένου το άτομο να αποκτήσει τη βασική λειτουργικότητα προκειμένου να ενταχθεί στην ψυχοθεραπευτική διαδικασία ομαλά. Η ψυχοθεραπεία με τη σειρά της είναι εκείνη που μπορεί να δώσει λύσεις με βάθος χρόνου ή να παίξει το ρόλο της στην αντιμετώπιση του καταθλιπτικού επείσοδίου αλλά και στην πρόληψη ενός νέου επεισοδίου. Συχνά τα καταθλιπτικά συμπτώματα είναι ηπιότερα και η ψυχοθεραπευτική παρέμβαση από μόνη της μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά.

Φαρμακοθεραπεία

Η φαρμακευτική επιλογή έγκειται στην εκτίμηση μιας σειράς παραγόντων από την πλευρά του ψυχιάτρου ( εκτίμηση ανεπιθύμητων ενεργειών, ηλικία, άλλα φαρμακευτικά σκευάσματα που λαμβάνονται, ένταση συμπτωμάτων, ιστορικό κ.α.) ενώ γίνεται συνεχής επανεκτίμηση για αυτό και είναι πολύ σημαντική η συστηματική παρακολούθηση από το θεράποντα ιατρό. Γενικά υπάρχουν τρεις κατηγορίες αντικαταθλιπτικών: Οι αναστολείς ενζύμου, οι αναστολείς επαναπρόσληψης και αποκλειστές υποδοχέων. Μέσω των σύγχρονων σκευασμάτων τα αποτελέσματα της φαρμακοθεραπείας αρχίζουν να γίνονται αισθητά μετά από μερικές εβδομάδες λήψης της αγωγής, η οποία λαμβάνεται για μερικούς μήνες στο πρώτο επεισόδιο και η διακοπή της θα πρέπει να γίνεται πάντα με την παρακολούθηση ψυχιάτρου. Δύο λάθη που συχνά γίνονται είναι η πρόωρη διακοπή της φαρμακοθεραπείας ή η διακοπή της χωρίς ψυχιατρική υπόδειξη. Ένα ακόμα είναι να θεωρήσει κανείς πως η θεραπεία ολοκληρώνεται με την παύση των συμπτωμάτων. Η υποτροπή είναι πάντα μια πιθανότητα που πρέπει να προλαμβάνεται.

Ψυχοθεραπεία

Όπου το κόστος της θεραπείας αναλαμβάνεται από ασφαλιστικές εταιρίες ο συνδυασμός φαρμακοθεραπείας και ψυχοθεραπείας επιτρέπεται μόνο σε περιπτώσεις όπου θεωρείται αποδεδειγμένα απαραίτητο ή που η ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι μονοθεραπεία. Στην Ελλάδα στις περισσότερες περιπτώσεις κάτι τέτοιο δεν ισχύει αν και τα ασφαλιστικά ταμεία πλην ελαχίστων εξαιρέσεων δεν χρηματοδοτούν ψυχοθεραπείες. Ωστόσο είναι βέβαιο πως η ψυχοθεραπεία συμβάλει σε πολύ μεγάλο βαθμό στην αντιμετώπιση και την πρόληψη υποτροπής σε καταθλιπτικά επεισόδια.

Όπως αναφέρεται και παραπάνω μέσω της συστημικής προσέγγισης γίνεται προσπάθεια να διερευνηθούν οι σχέσεις του ατόμου με τα συστήματα στα οποία εμπλέκεται με κύριο το οικογενειακό σύστημα. Η διευρεύνηση γίνεται με βάση το εδώ και τώρα δηλαδή το χρόνο στον οποίο εμφανίζεται το σύμπτωμα ωστόσο λαμβάνοντας υπόψιν παρελθοντικούς παράγοντες, σχέσεις με την οικογένεια καταγωγής αλλά και κοινωνικούς και βιολογικούς παράγοντες. Αρχή είναι πως το σύμπτωμα εξυπηρετεί το σύστημα στο οποίο εμφανίζεται, οι παρεμβάσεις ποικίλουν ακολουθώντας μια ολιστική προσέγγιση η οποία λαμβάνει υπόψιν το γνωστικό σύστημα αυτοαναφοράς, το γενεόγραμμα, τον κύκλο ζωής του ατόμου και της οικογένειας και μια σειρά από άλλους παράγοντες. Άλλες μέθοδοι που έχουν χαρακτηριστεί ως ιδιαιτέρως αποτελεσματικές στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης είναι η γνωσιακή-συμπεριφοριστική (CBT) ενώ συχνά χρησιμοποιούνται και ψυχαναλυτικές θεραπείες. Στην ολιστική προσέγγιση του συστημικού μοντέλου τεχνικές από άλλες προσεγγίσεις επιλέγονται εφόσων θεωρηθούν αποτελεσματικές. Σε γενικές γραμμές η CBT θεωρείται πως έχει το πλεονέκτημα της ταχείας αντιμετώπισης των συμπτωμάτων ωστόσο συχνά δέχεται κριτική γιατί δεν ανοίγει βαθύτερα ζητήματα του ατόμου και της οικογένειας αλλά και για την αδυναμία της να αποτρέψει μελλοντικές υποτροπές.

Ο κίνδυνος

Κατά τη φάση της κινητοποίησης, όταν δηλαδή το άτομο αρχίζει να αντιμετωπίζει βασικά συμπτώματα της διαταραχής αλλά παραμένουν ή και επανέλχονται αυτά που έχουν ήδη αντιμετωπιστεί υπάρχει και ο μεγαλύτερος κίνδυνος απόπειρας αυτοκτονίας. Σε πλήρη κατάθλιψη είναι εξαιρετικά δύσκολο για ένα άτομο να σχεδιάσει και να εκτελέσει ένα αυτοκτονικό σχέδιο. Ωστόσο σε αυτή την ενδιάμεση κατάσταση δύναται και να το σχεδιάσει και να το εκτελέσει με απόλυτη επιτυχία. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται το διάστημα αυτό και από τον ψυχίατρο εάν λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή αλλά και από τον ψυχοθεραπευτή. Ποτέ μια αυτοκτονική προειδοποίηση δεν πρέπει να προσπερνάται ακόμα και αν όλα δείχνουν πως είναι χειριστική. Πάντα υπάρχει η πιθανότητα να μην είναι οπότε ο θεραπευτής οφείλει να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για την ασφάλεια του θεραπευόμενου. Στο σημείο αυτό να υπενθυμίσουμε πως ο θεραπευόμενος θα πρέπει να είναι ενημερωμένος πως σε ζητήματα που αφορούν την ασφάλεια του ίδιου ή τρίτου προσώπου το απόρητο δεν ισχύει.

5o Άρθρο: Placebo ή παρέμβαση με βιολογική μετάφραση; Μια βιολογική ματιά στην ψυχοθεραπεία

2010-05-27T02:08:00.013+03:00

Παρακάτω παρουσιάζονται μια σειρά από νευροχημικές έρευνες οι οποίες υποδεικνύουν ότι οι ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις έχουν συγκεκριμένα βιολογικά αποτελέσματα Η ψυχοθεραπεία πέραν της θεωρητικής προσέγγισης και της στατιστικής βασίζεται σε βιολογικές μετρήσεις και εγκεφαλικές αναπαραστάσεις διαφόρων νευροψυχικών λειτουργιών. Στο παρακάτω άρθρο θα αναφερθούμε αρχικά στον τρόπο με τον οποίο γίνεται η εγκεφαλική αναπαράσταση και στον τρόπο με τον οποίο η συναισθηματική λειτουργία αναπαριστάται ενώ στη συνέχεια θα γίνει αναφορά σε ορισμένες μόνο από τις έρευνες που υποδεικνύουν τη βιολογική μετάφραση των ψυχοθεραπευτικών παρεμβάσεων. Αν δεν έχετε καμία επαφή με τη νευροψυχολογία το παρακάτω άρθρο ίσως σας δυσκολέψει σε ορισμένα σημεία. Παρακάτω επιχειρείται μια κοινώς κατανοητή διατύπωση του ζητήματος ωστόσο η χρήση κάποιων όρων των νευροεπιστημών ήταν αδύνατο να αποφευχθεί.
Εγκεφαλικές αναπαραστάσεις και νευροανατομία των ανθρωπίνων συναισθημάτων

Εγκεφαλική αναπαράσταση είναι η διαδικασία μέσω της οποίας χρησιμοποιώντας τεχνικά/ηλεκτρονικά και ραδιοακτινολογικά μέσα επιχειρούμε την αναπαράσταση της ανατομίας και της φυσιολογίας του εγκεφάλου. Γενικά υπάρχουν δύο τεχνικές κατηγορίες αναπαράστασης

Η πρώτη είναι η δομική η οποία περιλαμβάνει την αξονική(CT) και την πιο εξελιγμένη μαγνητική τομογραφία (MRI) η οποία μας δίνει πληροφορίες για τη δομή και την ανατομία του εγκεφάλου. Μέσω αυτών των αναπαραστάσεων μπορούμε να πάρουμε πληροφορίες για πιθανά τραύματα, όγκους και γενικά μια εικόνα της σύνθεσης του εγκεφαλικού ιστού.

Η δεύτερη είναι η λειτουργική αναπαράσταση. Περιλαμβάνει την τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET) , την τομογραφία υπολογισμού εκπομπής απλών φωτονίων (SPECT) μέσω τον οποίων ραδιενεργοί ανιχνευτές εισάγονται στο ανθρώπινο σώμα και στη συνέχεια εντοπίζονται μέσω της λειτουργικής μαγνητικής αναπαράστασης (fMRI). Μέσω αυτών των μεθόδων είναι δυνατή η παρατήρηση της κυκλοφορίας αίματος και νευροδιαβιβαστών* στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Χρησιμοποιούνται σχεδόν αποκλειστικά για ερευνητικούς σκοπούς.

* Ο νευροδιαβιβαστής είναι βιοχημική ουσία μέσω της οποίας εκτελούνται οι εγκεφαλικές λειτουργίες από τα ανάλογα εγκεφαλικά κέντρα. (απλός μη βιολογικός ορισμός)

Οι βιολογικές επιπτώσεις του στρες

Ένα σημαντικό ποσοστό όσων ζητούν ψυχοθεραπεία ή άλλες υπηρεσίες ψυχικής υγείας ζητούν βοήθεια σε κατάσταση έντονου στρες μετά από ένα στρεσσογόνο ή τραυματικό γεγονός. Επιπρόσθετα πριν από την έναρξη κάθε διαταραχής υπάρχει μια κατάσταση στρες που βιώνει το άτομο. Η βασική βιολογική μετάφραση του στρες περιλαμβάνει την έκριση της γνωστής ορμόνης αδρεναλίνης (γνωστής και ως επινεφρίνης) , καθώς και κορτικοστεροειδών. Διάφορες έρευνες έχουν μελετήσει την την επίδραση του στρες στο ανθρώπινο νευρικό σύστημα. Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν την βελτίωση ή την μείωση των λειτουργιών της μνήμης και της μάθησης αναλόγως με τα επίπεδα του στρες. Θα μπορούσαμε να αναφερθούμε εδώ περισσότερο στη ψυχοβιολογία των συναισθηματικών λειτουργιών όμως κάτι τέτοιο δεν είναι δυνατό να αποδωθεί απλοποιημένα. Σαν παρατήρηση μόνο οι συναισθηματικές λειτουργίες τελούνται από ένα εκτενές δίκτυο που περιλαμβάνει εγκεφαλικά κέντρα, νευροδιαβιβαστές και τις ανάλογες πορείες και αλληλεπιδράσεις που ακολουθούν.
Παρακάτω αναφέρονται μερικά μόνο από τα επιστημονικά ευρήματα για τη βιολογική απεικόνιση των ψυχοθεραπευτικών αποτελεσμάτων

Κατάθλιψη

Η βιολογική εκτίμηση για την αποτελεσματικότητα της θεραπείας της κατάθλιψης είναι από τις πλέον εμπεριστατομένες. Μπορεί το είδος τις "ιδανικής ψυχοθεραπείας" για την κατάθλιψη αν αυτή υπάρχει αλλά και της "ιδανικής φαρμακοθεραπείας" αντίστοιχα να εξετάζονται διαρκώς από τις νευροεπιστήμες όμως ήδη οι νευροεπιστήμες μας δείνουν ενδιαφέροντα συμπεράσματα.
Δύο παράλληλες έρευνες των
Arthur

Brody και Lewis Baxter
που χρησιμοποίησαν τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET) με σκοπό τη διερεύνηση της αποτελεσματικότητας της ψυχοθεραπείας και της φαρμακοθεραπείας στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης. Η μέτρηση έγινε πριν την έναρξη και μετά τη λήψη της θεραπείας και αφορούσε 24 συμμετέχοντες σε κάθε ομάδα για 12 εβδομάδες. Μετά τη λήψη φαρμακοθεραπείας στο πρώτο γκρουπ και τη χρήση ψυχοθεραπείας στο δεύτερο παρατηρήθηκε παρόμοια μείωση της ενεργοποίησης συγκεκριμένων εγκεφαλικών περιοχών (του δεξιού πλαγιοπίσθιου προμετωπιαίου λοβού, του αριστερού εμπροσθοπλάγιου προμετωπιαίου λοβού, της δεξιάς νοτιαίας απόληξης και του διμερούς θαλάμου). Μόνο οι συμμετέχοντες που έλαβαν φαρμακοθεραπεία έδειξαν μείωση δραστηριότητας στο δεξιό εμπροσθοπλάγιο προμετωπιαίο λοβό πιθανότατα λόγω τις μικρότερης συμπτωματολογίας που εμφάνιζαν πριν τη χορήγηση φαρμακοθεραπείας.

Σε μία σειρά από άλλες έρευνες οπώς των Viinamaki, Joffe κ.α. αναδυκνείεται το συμπέρασμα πως η αποτελεσματικότητα της ψυχοθεραπείας στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης είναι εξίσου αποτελεσματική με εκείνη της φαρμακοθεραπείας και αυτό αποδεικνύεται και μέσω των διαφόρων νευρολογικών αναπαραστάσεων. Ενδιαφέρουσα θα ήταν και η μετα-ανάλυση των νευρολογικών αποτελεσμάτων προκειμένου να φανεί η διάρκεια της παύσης ή της εξασθένισης των συμπτωμάτων.
Μετατραυματικό στρες (PTSD)
Το μετατραυματικό στρες προκαλείται σαν απόρεια έκθεσης σε τραυματικά γεγονότα. Το τραύμα μπορεί να εντοπίζεται σε σωματικό ή συναισθηματικό επίπεδο (πχ πόλεμος, βιασμός, αυτοκινητιστικό δυστυχημα κ.α.). Σύμφωνα με έρευνα του
Douglas Bremner στο Πανεπιστήμιο του Yale το μετατραυματικό στρες συνδέεται με δυσλειτουργία στην περιοχή του ιππόκαμπου η οποία μπορεί να προκλειθεί από μεγάλη έκθεσή του σε γκυκοκορτικοειδή που εκρίνονται σε έντονη ή/και μακροχρόνια κατάσταση στρες. Κάθε ψυχοβιολογικός όρος που χρησιμοποιείται δεν αποτελεί τίποτα άλλο από τη βιολογική μετάφραση που μπορεί να έχει να κάνει στην προκειμένη περίπτωση με μνήμες του τραυματικού γεγονότος σκέψεις, συναισθήματα και συμπεριφορές. Η βιολογική μετάφραση του μετατραυματικού στρες γέννησε μια νέα ψυχοθεραπεία την EMDR του βρετανού Chris Brewin του University College του Λονδίνου της οποίας η αποτελεσματικότητα ερευνάται εκ νέου από νευρολογικές αναπαραστατικές έρευνες. Αυτό που περιγράφουμε εδώ είναι η κυκλικότητα που έχει αρχίσει να αναπτύσσεται μεταξύ νευροεπιστημών και ψυχοθεραπείας όπου η βιολογική μετάφραση (στην προκειμένη περίπτωση η μετάφραση της λεκτικής και της στρατηγικής μνήμης) δημιουργεί ψυχοθεραπείες οι οποίες με τη σειρά τους ελέγχονται για τα νευροχημικά τους αποτελέσματα.
Ψυχαναγκαστική διαταραχή
Είναι η πλέον αμφιλεγόμενη ίσως διαταραχή σε σχέση με την αποτελεσματικότητα ψυχοθεραπείας και φαρμακευτικής αγωγής. Σαφώς φαρμακοθεραπεία και ψυχοθεραπεία δεν αποτελούν δύο διχαστικούς παράγοντες αλλά δύο διαφορετικούς τρόπους οπτικής και παρέμβασης στο ίδιο ζήτημα το οποίο μπορεί κανείς να το δει στην περιβαλλοντική μορφή του μέσω της σκέψης, του συναισθήματος και της συμπεριφοράς ή στη βιολογική με βάση τις νευροχημικές μεταφράσεις τους. Στην περίπτωση της ψυχαναγκαστικής διαταραχής πλήθος ερευνών συσχετίζουν πέρα από τη σεροτονίνη την ενεργοποίηση συγκεκριμένων εγκεφαλικών περιοχών με τη θετική ή μη έκβαση της ψυχοθεραπείας.
Αν και υπάρχει πλήθος ερευνών που αναδυκνύει βιολογικές και ψυχοθεραπευτικές συσχετίσεις αλλά και την αποτελεσματικότητα της ψυχοθεραπείας για τις κοινώς χαρακτηρισμένες ως "ψυχικές διαταραχές" ύπάρχουν επίσης έρευνες για την αποτελεσματικότητα της ψυχοθεραπείας σε χαρακτηριζόμενες ως "σωματικές διαταραχές" ή νόσους και τα εισαγωγικά μπαίνουν γιατί σύμφωνα με το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο καμία διαταραχή δεν είναι μόνο ψυχική ή σωματική.
Ψυχοθεραπεία και καρκίνος
Σύμφωνα με έρευνα της Fawzy I. Fawzy (
John
Wayne Cancer Clinic at UCLA)
που διεξήχθει σε 80 καρκινοπαθείς με μελάνωμα η ομάδα που παρακολούθησε υποστηρικτική θεραπεία μέσω εκπαίδευσης, διαχείρησης στρες, εκμάθησης δεξιοτήτων και ομαδικής ψυχολογικής υποστήριξης εμφάνιζε σημαντικά μεγαλύτερο ποσοστό επιβίωσης μετά από 5 έτη.

Ο David Spiegel παρακολούθησε την πορεία 86 γυναικών με μεταστατικό καρκίνο του στήθους. 50 από αυτές έλαβαν εβδομαδιαία ομαδική υποστηρικτική ψυχοθεραπεία για ένα χρόνο ενώ 36 από αυτές δεν συμμετείχαν. Λόγω του προχωρημένου σταδίου του καρκίνου 83 από τις 86 πέθαναν μέσα σε 10 χρόνια από την έναρξη της έρευνας. Η ομάδα που συμμετείχε είχε μέσο όρο ζωής τους 36,6 μήνες ενώ εκείνη που δε συμμετείχε 18,9 μήνες.
Είναι ξεκάθαρο πως η ψυχοθεραπεία έχει βιολογικές επιδράσεις και ο ψυχοθεραπευτικός με το βιολογικό δρόμο είναι αμφίδρομοι.
Κλείνοντας να επικεντρωθούμε στα βασικά συμπεράσματα μετά από μια εκτεταμένη αναδρομή στη σχετική βιβλιογραφία.
1. Η ψυχοθεραπεία είναι ένα ισχυρό εργαλείο που προσφέρει λειτουργικές και δομικές αλλαγές στον ανθρώπινο εγκέφαλο.
2. Αυτές οι αλλαγές τίνουν να ομαλοποιήσουν τις όποιες νευροχημικές δυσλειτουργίες.
3. Οι αλλαγές αυτές λαμβάνουν χώρα σε μια σειρά από εγκεφαλικές περιοχές συμπεριλαμβανομένων των κέντρων μάθησης και μνήμης.
4. Πιθανότατα οι ισχυρές επιδράσεις τις ψυχοθεραπείας στον ανθρώπινο εγκέφαλο οφείλονται στο γεγονός ότι παρεμβαίνει στους εγκεφαλικούς μηχανισμούς μάθησης και μνήμης αυξάνοντας την πλαστικότητα των νευρικών ιστών και δημιουργόντας νέες νευρικές συνάψεις.
5. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να αναβαθμήσει τη νευρική πλαστικότητα μέσω της μείωσης των εγκεφαλικών επιπτώσεων του stress.
6. Γενετικοί παράγοντες μπορούν επίσης να παίξουν ισχυρό ρόλο στις αντιδράσεις σχετικά με το στρες και την ανταπόκριση της θεραπείας.

Charney, D. S., Nestler, E. J., & Bunney, B. S. (1999). Neurobiology
of mental illness. New York: Oxford University Press.
For information about the biology of mood disorders, see
in particular chapters 23 and 31.
Cloninger, C. R. (1993). A psychobiological model of temperament
and character. Archives of General Psychiatry, 50,
975–990.
Gabbard, G. O. (2000). A neurobiologically informed perspective
on psychotherapy. British Journal of Psychiatry,
177, 117–122.
Kandel, E. R., Schwartz, J. H., & Jessell, T. M. (Eds.). (2000).
Principles of neural science (4th ed.). New York: McGraw-
Hill.
........

4ο άρθρο: Νευρική ανορεξία

2010-05-18T13:08:00.011+03:00

φώτο: http://hypericum.files.wordpress.com/2008/07/anorexia-31.jpg

Η νευρική ανορεξία αποτελεί μια από τις πλέον επικίνδυνες ψυχοσωματικές διαταραχές μιας και η εξέλιξή της μπορεί να οδηγήσει το άτομο στο θάνατο. Γενικά μπορεί να χαρακτηριστεί μια διαταραχή γένους θηλυκού καθώς το 90% των περιπτώσεων αφορούν γυναίκες ενώ το 40% όλων των περιπτώσεων αφορά νεαρές έφηβες (14-19 ετών) (Gowers et.al., 2004). Στο γενικό πληθυσμό εμφανίζεται σε ποσοστό 0,3% - 0,5% χρησιμοποιώντας αυστηρά κριτήρια διάγνωσης (Bulik et.al.,2005 , Hoek, 2006).

Στις γυναίκες στις Η.Π.Α. το ποσοστό αγγίζει το 4% ενώ στις νεαρές έφηβες το 5%. Αποτελεί μια από τις ψυχικές διαταραχές με τα υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας καθώς από επιδημιολογικές έρευνες έχει φανεί πως το ποσοστό θνησιμότητας κυμαίνεται από 5-18% των περιπτώσεων συχνότερα λόγω αυτοκτονίας και σπανιότερα λόγω επιπλοκών. Περίπου οι μισές περιπτώσεις αντιμετωπίζονται μέσω διεπιστημονικών παρεμβάσεων αλλά συχνά υπάρχουν υποτροπές. Η διαταραχή αν και εμφανίζεται σε όλες τις φυλετικές ομάδες είναι συχνότερη σε λευκούς δυτικούς. Ωστόσο δεν φαίνεται να υπάρχει διαφοροποίηση σε σχέση με την κοινωνικοοικονομική τάξη. Σε σχέση δε με την ηλικία πέρα από τα όσα αναφέρονται παραπάνω η αμέσως επόμενη ηλικιακή ομάδα που πλήττεται μετά τις νεαρές έφηβες είναι οι ηλικιωμένοι (οι οποίοι έχουν και χειρότερη πρόγνωση). Ανάμεσα στους άνδρες υψηλότερα ποσοστά εμφανίζονται σε αθλητές και μοντέλα. (Cushing et.al., 2008).

Διάγνωση

Η διαδικασία της διάγνωσης θα λέγαμε πως χωρίζεται σε ιατρικές μεθόδους, σε ψυχολογικά διαγνωστικά κριτήρια, και τις διαφορικές διαγνώσεις. Νομίζω πως δε θα είχε νόημα στο σημείο αυτό να αναφερθούμε σε όλα τα είδη δια γνώσεων. Σε γενικές γραμμές να αναφέρουμε πως οποιοσδήποτε γιατρός κανονικά είναι ενημερωμένος για τη διαταραχή και μπορεί να συστήσει την ανάλογη ιατρική διερεύνηση η οποία είναι πολύ σημαντικό να γίνεται σε κάθε περίπτωση και αφορά πλήθος ορμονολογικών, αιματολογικών, νευρολογικών κ.α. εξετάσεων.

Κοινά και συχνά απαντώνται αλλαγές στη φυσιολογία του ατόμου όπως:

Υποθερμία, εξάνθημα, βραδυκαρδία, υπόταση.

Σε ότι αφορά τα ψυχολογικά διαγνωστικά κριτήρια το DSM-IV και η ενημερωμένη έκδοσή του DSM-IV-TR δέχονται έντονη κριτική για δύο αμφιλεγόμενα διαγνωστικά κριτήρια. Το πρώτο αφορά τη διατήρηση του βάρους κατά τουλάχιστον 85% και το δεύτερο την παύση της εμμηνόρροιας καθώς συχνά κάτι τέτοιο δεν παρατηρείται (Eddy et.al.,2008)

Διαγνωστικά κριτήρια DSM-IV:

307.1 Ψυχογενής Ανορεξία

Α. Άρνηση του ατόμου να διατηρήσει το βάρος του σώματος στο επίπεδο ή πάνω από το επίπεδο, του ελάχιστα φυσιολογικού βάρους για την ηλικία και το ύψος του. (πχ μείωση βάρους που προκαλεί τη διατήρηση βάρους κάτω από το 85% του αναμενόμενου).

Β. Έντονος φόβος του ατόμου ότι θα αυξηθεί το βάρος του ή ότι θα γίνει παχύ ακόμα και όταν το βάρος του είναι κάτω από το κανονικό.

Γ. Διαταραχή του τρόπου με τον οποίο βιώνεται το βάρος ή το σχήμα, υπέρμετρη επίδραση του βάρους ή του σχήματος του σώματος κατά την αυτοαξιολόγηση ή άρνηση της σοβαρότητας του υπάρχοντος χαμηλού βάρους του σώματος.

Δ. Σε γυναίκες μετά την εμμηναρχή, αμηνόρροια δηλ. απουσία τουλάχιστον τριών διαδοχικών εμμηνορρυσιακών κύκλων. (Μια γυναίκα θεωρείται ότι έχει αμηνόρροια αν οι περίοδοι της εμφανίζονται μόνο μετά τη χορήγηση ορμονών, πχ οιστρογόνων).

Προσδιορίστε τον τύπο:

Περιορισμένος τύπος

: κατά τη διάρκεια του τρέχοντος επεισοδίου Ψυχογενούς Ανορεξίας, το άτομο δεν έχει τακτικά επεισόδια υπερφαγίας ή συμπεριφορά κάθαρσης (δηλ. αυτοπροκαλούμενους εμετούς ή κακή χρήση καθαρτικών, διουρητικών ή υποκλυσμών)

Επεισόδια Υπερφαγίας/ Καθαρτικός τύπος:

κατά τη διάρκεια τρέχοντος επεισοδίου Ψυχογενούς Ανορεξίας, το άτομο έχει τακτικά επεισόδια υπερφαγίας ή συμπεριφορά κάθαρσης.

* Ο περιορισμένος τύπος έχει γενικά καλύτερη πρόγνωση
* Τα παραπάνω διαγνωστικά κριτήρια δεν παρατίθενται για αυτοδιάγνωση αλλά ως περιγραφή συμπτωμάτων.

Αίτια

Η διαταραχή περιγράφεται ως βιοψυχοκοινωνική όπως άλλωστε και όλες οι διαταραχές. Υποθέσεις υπάρχουν για πλήθος γενετικών, νευροχημικών και άλλων βιολογικών παραγόντων αλλά και πιθανή σύνδεση της διαταραχής με τον αυτισμό. Στους περιβαλλοντικούς παράγοντες εντάσσονται τα πρότυπα για το όμορφο σώμα τα οποία μάλιστα άλλαξαν και κατά την περίοδο όπου έχουμε τις πρώτες αναφορές για τη διαταραχή δλδ το 16ο αιώνα όταν τα παραπάνω κιλά που θεωρούνταν μέχρι τότε σωματικό πρότυπο αντικαταστάθηκαν σταδιακά από το λεπτό σωματικό πρότυπο. Θα λέγαμε δηλαδή πως η εγκράτεια ήρθε να πάρει τη θέση της σωματικής επίδειξης της ευρωστίας ως σωματικό πρότυπο. Οι οικογενειακές σχέσεις δε και κυρίως ζητήματα αυτονόμησης της έφηβης έχει βρεθεί να σχετίζονται με τη διαταραχή η οποία έχει σαν κεντρικό χαρακτηριστικό την αλλοίωση της αντίληψης (αντίληψη για το σώμα). Γενικά θεωρείται μια διαταραχή η οποία για να εξελιχθεί είναι σημαντικό να υπάρχει βιολογικός παράγοντας (50-80% των περιπτώσεων) ο οποίος να βρίσκεται μέσα στο κατάλληλο περιβάλλον.

Θεραπεία

Σε αρχικά στάδια της διαταραχής όταν δηλαδή υπάρχει χρόνος για το άτομο αλλά και για τον/τους επιστήμονες που θα αναλάβουν την παρέμβαση, είναι πιθανόν να αφορά αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο ψυχοθεραπευτική παρέμβαση (ανάλογα με την περίπτωση). Το τυπικό όμως και απαραίτητο σε πιο κρίσιμες καταστάσεις είναι η διεπιστημονική παρέμβαση καθώς υπάρχει πολυπλοκότητα τόσο στα συμπτώματα όσο και στους κινδύνους που αντιμετωπίζει το άτομο καθώς πέρα από το ενδεχόμενο του θανάτου μπορεί να προκύψουν σοβαρότατες και μόνιμες σωματικές βλάβες.

Έτσι θα λέγαμε πως ο ιατρός, ο διαιτολόγος και ο ψυχοθεραπευτής είναι αναπόσπαστα κομμάτια της θεραπείας της νευρικής ανορεξίας. Είναι πάρα πολύ σημαντικό λοιπόν να συνεργάζονται άψογα κατά την αντιμετώπιση μιας τέτοιας κατάστασης.

Διαιτολόγος

Ο διαιτολόγος είναι αρμόδιος για τη διατροφή του ατόμου όταν εκείνο αρχίσει να επανέρχεται στην κατανάλωση τροφών. Σε πρότερα στάδια μπορεί να βοηθήσει μέσω της χορήγησης ουσιών που φαίνεται να βοηθούν όπως το μεταλλικό χημικό σκεύασμα Zinc και ουσίες όπως τα Ω3 λιπαρά.

Ιατρός

Ένας γενικός ιατρός μπορεί να παρακολουθεί την γενικότερη ιατρική πορεία του ατόμου με νευρική ανορεξία και κύρια την καρδιακή λειτουργία. Από εκεί και πέρα εκτός από τη συμβολή διαφόρων ειδικοτήτων στη χορήγηση εξετάσεων διαφόρων ειδών ο ψυχίατρος μπορεί να υποστηρίξει εφόσον έχει λάβει υπόψιν του μια σειρά από παράγοντες το αντιψυχωσικό σκεύασμα Zyprexa το οποίο φαίνεται να βελτιώνει την εικόνα που έχει το άτομο για το σώμα μειώνοντας τη στρέβλωση.

Ψυχοθεραπευτής

Η γνωσιακή συμπεριφοριστική θεραπεία έχει φανεί να βοηθά τις περιπτώσεις νευρικής ανορεξίας. Επίσης η Θεραπεία γνωστικής διαμεσολάβησης σχεδιασμένη στο King's College του Λονδίνου φαίνεται να είναι ιδιαιτέρως βοηθητική. Ίσως η πλέον βοηθητική μέθοδος ψυχοθεραπείας στη νευρική ανορεξία όμως είναι η οικογενειακή θεραπεία. Υπάρχουν διάφοροι τύποι οικογενειακής θεραπείας όπως η Maudsley οικογενειακή θεραπεία η οποία περιγράφεται βιβλιογραφικά ως ιδιαιτέρως αποτελεσματική. Σε γενικές γραμμές η αποτελεσματικότητα της οικογενειακής θεραπείας φαίνεται να αγγίζει το 90%.

Σε περιπτώσεις κρίσης κατά τις οποίες απαιτείται άμμεση μεταφορά σε νοσοκομείο μια σειρά από εξειδικευμένες πρώτες βοήθειες θα πρέπει να παρέχονται (πχ μηχανική αναπνευστκή υποστήριξη, ετοιμότητα για χρήση μέσων ανάνυψης κλπ)

Σε εξέλιξη βρίσκονται έρευνες για την αποτελεσματικότητα της ουσίας δροναβινόλης και της ορμόνης γρελίνης στην αντιμετώπιση της νευρικής ανορεξίας.

3o άρθρο (εκτάκτως): Πανελλαδικές εξετάσεις και διαχείρηση στρες

2010-05-16T23:52:00.006+03:00

Κάθε χρόνο τέτοια εποχή διαβάζουμε και ακούμε συμβουλές σχετικά με το στρες των πανελληνίων εξετάσεων. Σε γενικές γραμμές η συστημική ματιά στα συμπτώματα του στρες μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμη καθώς οι προσδοκίες του συστήματος, η οικογενειακή ιστορία αλλά και άλλοι παράγοντες μπορεί να επηρεάσουν έντονα το μέγεθος του στρες. Πέρα όμως από αυτή τη ματιά και δεδομένου του περιορισμένου χρόνου που έχει ένας μαθητής για να αντεπεξέλθει με το στρες των εξετάσεων όταν αυτές έχουν ήδη αρχίσει θα λέγαμε πως οι γνωσtικές και συμπεριφοριστικές παρεμβάσεις είναι οι πλέον βραχύχρονες και αποτελεσματικές

Αν και υπάρχουν διάφορες προσεγγίσεις πάνω στο θέμα είναι σημαντικό να μάθουμε καταρχήν να αναγνωρίζουμε ότι έχουμε στρες. Κούραση, αυξημένη ή μειωμένη όρεξη, πονοκέφαλος, κλάμα, αϋπνία ή υπερυπνία, πανικός σύγχυση ή απάθεια συχνά υποδεικνύουν ότι έχουμε μπει σε κατάσταση στρες. Στην περίπτωση αυτή είναι πολύ σημαντικό να απευθυνθούμε σε έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας προκειμένου με τη βοήθειά του να εφαρμόσουμε τεχνικές διαχείρισης στρες δηλαδή τεχνικές για να διατηρήσουμε τον έλεγχο όταν καταστάσεις ή γεγονότα απαιτούν από εμάς περισσότερα από όσα θεωρούμε πως μπορούμε να φέρουμε εις πέρας. Ορισμένες τεχνικές είναι:

1. Το να σκεφτούμε αν υπάρχει κάτι που να μπορούμε να ελέγξουμε ή να αλλάξουμε στην κατάσταση.

2. Το να θέσουμε ρεαλιστικούς στόχους στον εαυτό μας με βάσει το χρόνο που έχουμε και τις αντοχές μας.

3. Το να βγάζουμε τον εαυτό μας από τη στρεσσογόνο κατάσταση τουλάχιστον για κάποιο μικρό διάστημα της μέρας μέσω δραστηριοτήτων που μας χαλαρώνουν και μας απομονώνουν από σκέψεις σχετικές με το γεγονός. Αν δεν υπάρχουν τέτοιες μια πολύ χρήσιμη τεχνική είναι το meditation δηλαδή μουσική κατά του άγχους που μπορείτε να βρείτε και στο διαδίκτυο και καλό είναι να ακούσετε τουλάχιστον για ένα τέταρτο της ώρας σε αναπαυτική στάση σώματος και σκοτάδι. Επίσης τεχνικές αναπνοής ή επιλεκτικής όρασης που μπορεί να σας συστήσει και να σας μάθει ένας επαγγελματίας ψυχικής υγείας ή ακόμα και η βιοανατροφοδότηση (biofeedback) εάν έχει την απαραίτητη εκπαίδευση και υποδομή.
Οι τεχνικές χαλάρωσης μειώνουν την πίεση του αίματος και μας προσφέρουν διαύγεια

4.Αφού έχετε κάνει έναν κεντρικό και ρεαλιστικό προγραμματισμό για τον τρόπο που θα δουλέψετε μην αφήνετε τον εαυτό σας να σκεφτεί το σύνολο της δουλειάς που έχετε να κάνετε. Αφοσιωθείτε σε κάθε μέρος της δουλειάς σας ξεχωριστά αφού έχετε εντάξει στο πρόγραμμα προτεραιότητες αλλά και διαλύματα

5. Αν διαπιστώνετε λάθη στον τρόπο που διαχειρίζεστε το χρόνο και την εργασία σας μην ασχολείστε με όλα μαζί. Διορθώστε τα ένα ένα.

6. Το στρες είναι μια κατάσταση που έχει πολύ να κάνει με την οπτική μέσω της οποίας βλέπουμε τόσο αυτό που έχουμε να κάνουμε όσο και τη βαρύτητα της αποτυχίας. Είναι σημαντικό στο βαθμό που μπορούμε να το κάνουμε να αλλάζουμε την οπτική αυτή όταν μας αυξάνει υπερβολικά το στρες. πχ να αλλάξουμε την άποψη "αν δεν γράψω καλά σήμερα πάει..." σε "είναι σημαντικό να γράψω καλά σήμερα αλλά αν κάτι συμβεί και δεν τα καταφέρω έχω και άλλες ευκαιρίες". Γενικά το στρες δεν είναι κάτι αφύσικο ή κακό. Το στρες είναι αυτό που μας κινητοποιεί στο να κάνουμε οτιδήποτε. Σε πολύ υψηλά επίπεδα όμως μειώνει την απόδοση και τη γνωστική μας αποτελεσματικότητα και μπορεί μέχρι και να μας εξουδετερώσει

7. Κοιμηθείτε καλά αλλά όχι υπερβολικά. Φροντίστε να κοιμηθείτε 8 ώρες ή εάν δεν επιτύχετε αυτό τόσο ώστε να νοιώθετε ξεκούραστοι.

8. Εάν μπορείτε διαθέστε λίγο χρόνο για φυσική άσκηση πχ τρέξιμο. Η άσκηση είναι ένα φυσικό μέσο για μείωση του στρες.

9. Μην χρησιμοποιείτε αλκοόλ ή ναρκωτικές ουσίες. Όσο και αν σας χαλαρώσουν ή σας τονώσουν θα χάσετε ένα πολύ μεγάλο ποσοστό από τη διαύγειά σας και τη μνήμη σας πέραν των υπολοίπων γνωστών κινδύνων.

10. Προσπαθήστε να τραφείτε σε κανονικές ποσότητες (ούτε πολύ, ούτε λίγο και σε μοιρασμένα χρονικά διαστήματα. Συχνά υπάρχουν προτάσεις για το τι θα φάτε τις μέρες των εξετάσεων. Δε θα αναφερθούμε σε αυτό εδώ. Απλά αποφύγετε τα πολλά λιπαρά και οργανώστε το φαγητό σας όμως μη γίνει το φαγητό μια αιτία επιπλέον στρες.

11. Μη στρεσσαριστείτε για το στρες σας. Όταν αυτό είναι σε κάποια ανεκτά επίπεδα αυξάνεται η ποσότητα γλυκόζης στον εγκέφαλο με αποτέλεσμα να έχουμε καλύτερη βραχυπρόθεσμη μνήμη. Σε πολύ υψηλά επίπεδα όμως η μνήμη φθίνει

12. Οι φράσεις τύπου "Μην αγχώνεσαι" αγχώνουν περισσότερο όπως και κάθε εντολή. Οι γονείς καλό είναι να διατυπώνετε τις συμβουλές σας αλλά όχι με επιτακτικό τρόπο γιατί χωρίς να το θέλετε μπορεί να φέρετε αντίθετα αποτελέσματα Βοηθήστε τα παιδιά σας με το να τους θυμίσετε πέρα από τα παρα πάνω πως οι εξετάσεις τους δεν είναι η τελευταία τους ευκαιρία, δεν είναι κριτήριο για το τι πιστεύετε ή τι νοιώθετε για αυτά ή για το τι αξίζουν.

ΥΓ. Ενοχές και φόβοι μπορεί να δημιουργηθούν επίσης το διάστημα αυτό. Ζητήστε βοήθεια για τη διαχείρισή τους. Κάθε στρεσσογόνος περίοδος τέλος μπορεί να είναι σε κάποιες περιπτώσεις η απαρχή μιας πρωτοεμφανιζόμενης συμπτωματολογίας Βάλτε την ψυχική υγεία σε προτεραιότητα. Εαν λαμβάνετε φαρμακευτική αγωγή (αντικαταθλιπτικά, αγχωλυτικά κλπ συμβουλευτείτε το θεράποντα ιατρό σας).

Χρήσιμη διεύθυνση στο internet: http://www.studygs.net/stress.htm

2ο άρθρο: Μια εξέγερση, μια διαταραχή και 3 νεκροί: Η ψυχολογία του πολιτικού χουλιγκανισμού

2010-05-12T02:35:00.007+03:00

Το 2ο άρθρο έχει διαγραφεί

1ο άρθρο: Οικονομική κρίση και ψυχολογικές συνέπειες για την Ελλάδα: Η είσοδος στη Νέα εποχή

2010-05-04T03:07:00.002+03:00

Αφορμή για το πρώτο θέμα του blog στάθηκε μια πρόσφατη σύντομη συζήτηση που έγινε στο Εργαστήριο Διερεύνησης Ανθρώπινων Σχέσεων όπου η Χάρις Κατάκη διατύπωσε την άποψη ότι το επόμενο διάστημα θα υπάρξουν έντονες κοινωνικές συγκρούσεις που παρόμοιες τους δεν έχουν συμβεί στη χώρα μας ανάμεσα σε κοινωνικές ομάδες, οι οποίες θα ξεπερνούν τα όρια της πολιτικής αντιπαράθεσης.

Επίσης αναφερθήκαμε τόσο στην αύξηση της εγκληματικότητας όσο και στη διαφαινόμενη μείωση του αριθμού των διαζυγίων. Διατυπώθηκε η άποψη πως δεν πρόκειται για κρίση αλλά για νέα εποχή που διαμορφώνει μια νέα κοινωνική πραγματικότητα στην οποία η αύξηση της ανεργίας και η αύξηση της φτώχειας με αλυσιδωτή επίπτωση τόσο στην αύξηση της χρήσης ουσιών (ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στους εφήβους και νέους στην αύξηση της χρήσης φθηνών ουσιών συμπεριλαμβανομένης της βενζίνης) όσο και στον αριθμό των αυτοκτονιών .Σε έρευνα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και του London School of Hygiene and Tropical Medicine, που δημοσιεύθηκε τον περασμένο Ιούλιο στους «Financial Times» και η οποία κατέγραψε τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στους αριθμούς της θνησιμότητας σε 26 χώρες της Ευρώπης από το 1970 έως και το 2007, προκύπτει ότι μία αύξηση της ανεργίας της τάξης του 3% μπορεί να οδηγήσει σε άνοδο 4% των αυτοκτονιών και 6% των δολοφονιών, ενώ ο αλκοολισμός δύναται να αυξηθεί κατά 28%. Σχετικά με την αύξηση της αυτοκτονικότητας υπάρχει και σχετική ανακοίνωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Μεταξύ των συνεπειών της οικονομικής κρίσης καταγράφονται από τη σχετική βιβλιογραφία η αναβολή γάμων, η απώλεια της παραδοσιακής αντρικής ταυτότητας, η αύξηση της παράνομης εργασίας και η αύξηση της ενδοοικογενειακής βίας συμπεριλαμβανομένης της κακοποίησης ανηλίκων. Σε σχέση με την ταυτότητα του άνδρα αντιλήψεις που σχετίζονται με την προστασια και τη συντήρηση της οικογένειας εξακολουθούν να είναι κυρίαρχες στην ελληνική οικογένεια και η ανεργία πλήττει αυτόν ακριβώς τον κοινωνικό ρόλο. Από την άλλη το κυρίαρχο ελληνικό κοινωνικό πρότυπο για τον άντρα τον αποκλείει τόσο από το να συζητήσει τις ανησυχίες του με κοντινά του πρόσωπα όσο και να προσφύγει σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Όλα αυτά συντελούν στο να θεωρήσουμε πως οι άντρες που είναι πιστοί σε όλους τους παραπάνω κοινωνικούς ρόλους αναμένεται να αντιμετωπίσουν και τις περισσότερες ψυχοκοινωνικές δυσκολίες.

Με εξαίρεση συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού που έχουν ως πολιτισμικό τους χαρακτηριστικό την γέννηση πολλών παιδιών αναμένεται μείωση του αριθμού των γεννήσεων (με βάση την μέχρι τώρα αμερικανική εμπειρία). Επιπρόσθετα η ανεργία παρουσιάζει υψηλή συσχέτιση με άλλους ψυχολογικούς παράγοντες όπως η κατάθλιψη και το άγχος καθώς και η σωματοποίηση με τους δύο πρώτους παράγοντες να έχουν υψηλή συσχέτιση με την αυτοκτονικότητα και τον τρίτο να έχει πληθώρα σωματικών συμπτωμάτων με κύρια τα καρδιαγγειακά νοσήματα και τον καρκίνο σύμφωνα με το National Institute of Health (NIH)των Η.Π.Α.Εκτιμάται ότι περίπου το 20% των ανέργων παρουσιάζει κατάθλιψη (πληρεί τα κριτήρια για διάγνωση) συνεπώς αν οι άνεργοι αγγίξουν το ενάμισι εκατομμύριο όπως εκτιμάται, μόνο μεταξύ των ανέργων περίπου 300.000 άτομα θα εμφανίσουν κατάθλιψη. Αυτό φυσικά δε σημαίνει πως οι υπόλοιποι δε θα εμφανίσουν μέρος των συμπτωμάτων αλλά όχι αρκετών για να γίνει η διάγνωση.
Σύμφωνα με έρευνα του Μαρτίου του 2010 (Uutela, Antti, 2010) η αυκτονικότητα αναμένεται αυξημένη κυρίως στις ηλικίες 20-40 ενώ έχει φανεί πως τόσο προγράμματα για την αντιμετώπιση της ανεργίας αλλά και την επανένταξη ατόμων με ψυχικές δυσκολίες ανατρέπουν θετικά τα προγνωστικά.

Για τους γνώστες της συστημικής θεωρίας η εντροπία του ελληνικού μακροσυστήματος παρουσιάζεται αυξημένη με αποτέλεσμα να μπορούμε να αναμένουμε έντονες κοινωνικές αναταράξεις και από αυτή την άποψη. Προσωπική εκτίμηση αποτελεί το ενδεχόμενο ύπαρξης στο μέλλον ενός "εθνικού κινδύνου" ο οποίος θα ανεβάσει τη συνοχή του κοινωνικού ιστού.

Τέλος είναι σημαντικό να περιγράψουμε τα στάδια μέσω των οποίων η ανεργία πλήττει το άτομο. Σύμφωνα με έρευνα του Washington and Lee University των Η.Π.Α. Αρχικά το άτομο κατά τις πέντε πρώτες εβδομάδες ανεργίας έχει αυξημένη αισιοδοξία για την έκβαση της εργασιακής του αποκατάστασης Στις Η.Π.Α. περίπου το 50% των ανέργων βρίσκουν εργασία στο διάστημα αυτό. Για αυτούς που δεν έχουν βρει αρχίζει μια σειρά αλλαγών σε επίπεδο σκέψης και συναισθήματος "Γιατί να επιλεγώ εγώ για να μείνω άνεργος; Που έχω ελλειπείς δεξιότητες;" Μια συνεχής διαδικασία μείωσης της αυτοεικόνας εξελίσσεται. Ως και τους έξι μήνες ανεργίας το στρες, η κατάθλιψη και η απώλεια του ύπνου είναι ιδιαίτερα συχνά ενώ μετά τους έξι μήνες τα συμπτώματα λαμβάνουν τη μορφή χρονιότητας. Από εκεί και πέρα υπάρχουν άτομα που στο Γνωστικό σύστημα αυτοαναφοράς τους εμπεριέχεται η αίσθηση πως εκείνα επηρεάζουν την πορεία τους και εκείνα που πιστεύουν πως τα πράγματα απλά συμβαίνουν. Τα πρώτα εμφανίζουν μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα (Goldsmith,2008). Η ανεργία βιώνεται παρόμοια με το πένθος και η αντιμετώπιση σύνοδων ψυχικών συνεπειών θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με ανάλογο τρόπο.

Τα παραπάνω στοιχεία θα πρέπει να ληφθεί υπόψιν πως καταγράφονται στις Η.Π.Α. σαφώς έχουν μεγάλη συνάφεια με την Ελλάδα όμως θα πρέπει να λάβουμε υπόψιν μας πως πολιτισμικές διαφορές μπορεί να επηρεάζουν επιμέρους ζητήματα κυρίως σε μακροκοινωνικό επίπεδο όπως η αντίδραση ευρύτερων κοινωνικών ομάδων.

Εν κατακλείδι θα πρέπει να ληφθεί υπόψιν πως η οικονομική κρίση μειώνει την πρόσβαση των πολιτών σε ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες τόσο με όρους μακροχρόνιας ψυχοθεραπείας όσο και βραχύχρονης συμβουλευτικής η οποία προσφέρεται κυρίως ιδιωτικά με αποτέλεσμα την κακή διαχείριση των επιπτώσεων σε ομάδες πληθυσμού που αντιμετωπίζουν έντονες δυσκολίες και κύρια σε εκείνους που λόγω οικονομικής κρίσης αντιμετωπίζουν και τις μεγαλύτερες δυσκολίες οι οποίες αναμένεται να ενταθούν από το φθινόπωρο και μετά.

* Ως παρατήρηση να προσθέσουμε πως παρά το γεγονός ότι η αύξηση των αυτοκτονιών αναμένεται να είναι μεγαλύτερη στις ηλικίες 20-40 στατιστικά το μεγαλύτερο ποσοστό "επιτυχημένων" αυτοκτονιών καταγράφεται σε άνδρες ηλικιωμένους με ιστορικό κατάθλιψης.